Bir borcun bono ile güvence altına alınması, alacaklıya adi bir alacağa kıyasla önemli bir takip avantajı sağlayabilir. Ancak üzerinde “senet” yazan her belge kambiyo senedi değildir. Belgenin bono niteliğini taşıması ve takip sürecinin doğru yürütülmesi gerekir.

Bir belgenin bono sayılması için ne gerekir?

Türk Ticaret Kanunu’nun 776. maddesi bononun zorunlu unsurlarını düzenler. Senette “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, lehtar, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır.

Vade ve ödeme yeri bakımından kanunda bazı tamamlayıcı hükümler bulunduğundan her eksiklik otomatik olarak senedi geçersiz hâle getirmez. Bununla birlikte zorunlu bir unsurun bulunmaması belgenin kambiyo senedi niteliğini kaybetmesine yol açabilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 8 Mart 2023 tarihli E.2021/862, K.2023/174 sayılı kararında bononun TTK m.776’daki zorunlu unsurları taşıması gerektiğini ve kambiyo vasfına ilişkin eksikliğin takip bakımından doğrudan sonuç doğurduğunu vurgulamıştır.

Bono ödenmezse doğrudan icra takibi yapılabilir mi?

Evet. İcra ve İflas Kanunu’nun 167. maddesi uyarınca alacağı bono, poliçe veya çeke dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapabilir.

Bu yol, genel haciz yolundan farklı özel bir takip usulüdür.

Takip başlatılırken kambiyo senedinin aslının icra dosyasına sunulması gerekir. İcra dairesi senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin gelip gelmediğini inceler. Şartlar mevcutsa borçluya ödeme emri gönderilir.

Borçlunun ödeme süresi kaç gündür?

İİK m.168 uyarınca borçluya borcu ve takip giderlerini 10 gün içinde ödeme emrinde belirtilen icra dairesi hesabına ödemesi bildirilir.

Ancak ödeme süresinin 10 gün olması, borçlunun itiraz için de 10 günü bulunduğu anlamına gelmez.

Kambiyo takibindeki en kritik ayrım budur.

Borçlu, senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığını ileri sürecekse, imzaya itiraz edecekse veya borcun bulunmadığını, ödendiğini, ertelendiğini, zamanaşımına uğradığını ya da takibin yetkisiz yerde başlatıldığını ileri sürecekse kural olarak 5 günlük süreyi dikkate almak zorundadır.

Bu süreler ödeme emrinin tebliği ile işlemeye başlar.

“İmza benim değil” denirse ne olur?

Kambiyo senedindeki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası icra mahkemesine açık şekilde ileri sürülmelidir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E.2016/22201, K.2017/13738 sayılı kararında da belirtildiği üzere imzaya itiraz hâlinde imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü alacaklı üzerindedir.

Bu nedenle özellikle gerçek kişilerin ve şirketlerin imzaları bakımından senedin düzenlenme şekli takip öncesinde incelenmelidir.

“Senet teminat için verilmişti” savunması takibi durdurur mu?

Her “teminat senedi” iddiası kambiyo takibini kendiliğinden geçersiz hâle getirmez.

Senet ile temel sözleşme arasındaki ilişkinin ve senedin belirli bir borcun teminatı olarak verildiğinin ortaya konulması gerekir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E.2018/656, K.2018/1384 sayılı kararında da teminat iddiasının değerlendirilmesinde senet ile temel ilişki arasındaki bağlantının belgeyle ortaya konulmasının önemine değinilmiştir.

Dolayısıyla senedin üzerinde veya ayrı sözleşmede kullanılan ifadeler ciddi önem taşır.

Borçlu itiraz ederse takip otomatik olarak durur mu?

Her itiraz genel haciz yolundaki gibi takibi bütünüyle kendiliğinden durdurmaz.

Kambiyo takibinde borca ve imzaya itirazın sonuçları İİK m.169 ve devamında özel olarak düzenlenmiştir. Borçlunun yalnızca “borcum yok” demesi yeterli değildir; itirazın doğru mercie, doğru sürede ve mümkünse dayanak belgeleriyle yapılması gerekir.

Bu nedenle kambiyo takibi hem alacaklı hem borçlu bakımından sürelerin son derece önemli olduğu bir alandır.

Senet tahsil edilmezse haciz aşamasına geçilebilir mi?

Borç ödenmez ve takibi durduran bir karar bulunmazsa cebri icra işlemlerine devam edilebilir. Borçlunun banka hesapları, araçları, taşınmazları ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları bakımından haciz işlemleri gündeme gelebilir.

Somut dosyada hangi malvarlığı araştırmalarının ve haciz yöntemlerinin uygulanabileceği borçlunun durumuna göre belirlenir.

Takip başlatmadan önce ne kontrol edilmeli?

En önemli inceleme senedin kambiyo vasfıdır. Düzenleyen, lehtar, bedel, vade, düzenlenme tarihi ve imza kontrol edilmeli; varsa ciro zinciri incelenmelidir.

Ayrıca vade, zamanaşımı, taraflar arasındaki temel sözleşme, teminat iddiası ihtimali ve yetkili icra dairesi takip öncesinde değerlendirilmelidir.

Yanlış takip yolu seçilmesi veya kambiyo niteliği taşımayan bir belgeyle kambiyo takibi yapılması takibin iptaline kadar gidebilecek sonuçlar yaratabilir.

Kaynaklar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776–778; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.167–170/a; Yargıtay HGK E.2021/862, K.2023/174, 08.03.2023; Yargıtay 12. HD E.2022/13104, K.2023/4956, 13.09.2023; Yargıtay 12. HD E.2018/656, K.2018/1384, 15.02.2018.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut senedin ve takip dosyasının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.