Tam interaktif rehberi ve PDF belge listesini açın ↓

Yük geç teslim edildiğinde üretim durabilir, satış kaçabilir veya müşteri ek maliyetle karşılaşabilir. Fakat zararın gerçek olması, taşıyıcıya karşı tazminat dosyasının kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez. CMR kapsamındaki gecikme taleplerinde, taşıyıcıya yirmi bir gün içinde yazılı çekince gönderilmesi ayrı bir koşuldur.

Birçok uyuşmazlıkta ilk soru “kaç euro zarar var?” değil, “yük ne zaman alıcının kullanımına sunuldu ve taşıyıcıya hangi yazı gönderildi?” olmalıdır. Telefon görüşmesi, şirket içi hasar raporu veya sigortacıya yapılan bildirim, taşıyıcıya yöneltilmesi gereken yazılı bildirimin yerini otomatik olarak tutmaz.

Önce CMR’nin uygulanıp uygulanmadığını belirleyin

CMR m.1, ücret karşılığı araçla yapılan karayolu eşya taşımasında teslim alma ve kararlaştırılan teslim yerlerinin iki farklı ülkede bulunmasını ve bunlardan en az birinin taraf ülke olmasını esas alır. Antlaşmadaki istisnalar ve özel taşıma yapıları ayrıca kontrol edilir. Yalnızca belgenin başlığında “CMR” yazması yeterli değildir; güzergâh ve sözleşme değerlendirilir.

CMR taşıma senedinin bulunmaması veya düzensiz olması, m.4 uyarınca taşıma sözleşmesinin varlığını veya antlaşmanın uygulanmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu nedenle senet eksik diye doğrudan iç taşıma kurallarına geçilmemelidir. Sözleşmedeki taraflar, eşyayı teslim alan taşıyıcı ve teslim yeri diğer belgelerden de belirlenebilir. CMR m.1 ve 4

Yirmi bir gün ne zaman başlar?

CMR m.30/3’e göre, eşyanın alıcının kullanımına sunulduğu tarihten itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince gönderilmedikçe gecikme tazminatı ödenmez. M.30/4 uyarınca başlangıç günü sayılmaz. Örneğin eşya 9 Ekim’de alıcının kullanımına sunulmuşsa, normal hesapta 10 Ekim birinci, 30 Ekim yirmi birinci gündür; somut tarih ve bildirim delili ayrıca kontrol edilir.

Gizli hasar bildirimindeki yedi günlük hesap için öngörülen pazar ve resmî tatil istisnası, aynı biçimde yirmi bir günlük gecikme süresine yazılmamıştır. Bu iki takvimi birbirine taşımak risklidir. Teslim tutanağı, depo giriş kaydı ve alıcının fiilen tasarruf edebilmesine ilişkin belgeler aynı dosyada incelenmelidir. CMR m.30

Bu süre genel dava zamanaşımı değildir. Gecikme tazminatı için özel bildirim koşuludur; uygulamada hak düşürücü etkisi nedeniyle kritik önem taşır. Bir yıllık zamanaşımı henüz dolmadı diye yirmi bir günlük çekince şartı göz ardı edilemez. Bildirimin son güne bırakılması da alıcı, adres ve gönderim sorunlarını büyütür.

Yargıtay bildirim eksikliğini nasıl değerlendirdi?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 10 Haziran 2015 tarihli E.2015/2694, K.2015/8090 sayılı kararında gecikmeli uluslararası karayolu taşımasından kaynaklanan zarar talebi incelenmiştir. İlk derece mahkemesi, bir davalı yönünden pasif husumet yokluğuna; diğer davalı yönünden CMR’nin uygulanmasına ve teslim tarihinden itibaren yirmi bir gün içinde yazılı bildirim veya teslim sırasında bu yönde çekince bulunmamasına dayanarak davayı reddetmiştir.

Yargıtay bu hükmü oybirliğiyle onamıştır. Karar, gecikme zararının her durumda bulunmadığına veya bildirimin belirli tek bir resmî biçimde yapılabileceğine ilişkin genel bir hüküm değildir. Somut dosyada bildirimin eksikliği sonucu etkilemiştir. Şirket açısından ders, zarar hesabı hazırlanırken bildirim kaydının da en baştan doğrulanmasıdır. Kararın tam metni

Bildirimde hangi bilgiler bulunmalı?

Yazı, ilgili taşımayı ve gecikme itirazını anlaşılır biçimde tanımlamalıdır. Gönderen ve alıcı, taşıma siparişi veya CMR numarası, yük, kararlaştırılan teslim tarihi, fiilî kullanımına sunulma tarihi ve gecikmeden kaynaklanan zarar talebi belirtilebilir. Yazı doğru taşıyıcıya yöneltilmeli; taşıma organizatörünün hukuki sıfatı ayrıca kontrol edilmelidir.

Örnek bir çekince şu şekilde kurulabilir: “… numaralı taşıma kapsamında … tarihinde teslim edilmesi gereken eşya … tarihinde alıcının kullanımına sunulmuştur. Teslim gecikmesine itiraz ediyor, bu gecikmeden kaynaklanan zararlarımız için tazminat talebimizi bildiriyoruz. Zarar belgeleri ve ayrıntılı hesap ayrıca iletilecektir.” Bu, somut sözleşmeye ve olaylara uyarlanması gereken örnektir.

CMR m.30/3 yazılı bildirim ister; metin bütün dosyalarda noter ihtarını zorunlu kılmaz. Ancak sıradan e-postanın yazılılık, muhatap ve gönderim ispatı bakımından yeterliliği somut delile bağlıdır. Gönderilmiş dosya, e-posta üst bilgileri, teslim kayıtları ve cevaplar korunmalıdır. Salt telefonla şikâyet etmek veya taslak yazıyı hiç göndermemek güvenli bir yöntem değildir.

Hasar bildirimi ile gecikme bildirimi aynı sonucu doğurmaz

M.30/1’de görünür kayıp veya hasar için teslim anında, görünmeyen kayıp veya hasar için teslimden itibaren yedi gün içinde çekince düzenlenir; gizli durumlarda çekince yazılı olmalıdır ve pazar ile resmî tatiller hesaba katılmaz. Çekince olmadan teslim alınması, malın senette belirtilen durumda teslim edildiği lehine bir ispat karinesi doğurur. Bu karineyi, bütün hasar taleplerinin otomatik sona ermesiyle eşitlemek doğru değildir.

Tarafların eşyanın durumunu birlikte kontrol ettiği m.30/2 durumu ayrıca daha özel bir ispat düzenlemesine sahiptir. Gecikmede m.30/3 ise bildirimi tazminat için ayrı koşul olarak düzenler. Aynı sevkiyatta hasar ve gecikme varsa, tek bir muğlak “sorun var” yazısı yerine her iddianın ve kendi tarihinin açıkça gösterilmesi gerekir. CMR m.30/1–4

Geç teslim ve zarar ayrıca ispatlanmalı

CMR m.19 bakımından kararlaştırılan teslim süresinin aşılması veya süre kararlaştırılmamışsa özenli taşıyıcıdan makul olarak beklenebilecek taşıma süresinin aşılması değerlendirilir. “Kesin tarih yok” savunması tek başına gecikme ihtimalini ortadan kaldırmaz. Sipariş, teslim planı, yükleme ve gümrük kayıtları, araç konum verileri ve yazışmalar önemlidir.

M.23/5’e göre gecikmeden doğan zarar ispatlanmalıdır; normal durumda tazminat taşıma ücretini aşamaz. Bu, her geç teslimde taşıma ücretinin tamamının otomatik ödendiği anlamına gelmez. Gerçek zarar daha düşükse talep ona göre hesaplanır. Üretim kesintisi, ek satın alma veya müşteriye ödeme iddiasında, gecikmeyle bağlantı ve gerçek mali sonuç belgelenir.

Teslimde özel menfaat beyanı bakımından m.26 veya kast ve uygulanacak hukuka göre kasta eşdeğer davranış bakımından m.29 ayrıca incelenebilir. Ancak “gecikme çok uzun” demek bütün istisnaları kanıtlamaz. Sorumluluk sınırı istisnasını, yirmi bir günlük bildirim şartını kendiliğinden kaldıran bir kural gibi sunmak da doğru değildir. CMR m.19, 23/5, 26 ve 29

Zamanaşımı ve yazılı tazminat talebi ayrı takip edilmeli

CMR m.32’de genel süre bir yıl, kast veya ilgili hukuka göre buna eşdeğer kusur halinde üç yıldır. Gecikme taleplerinde başlangıç teslim tarihidir; başlangıç günü sayılmaz. Yirmi bir günlük bildirimin yapılması, üç yıllık süreyi otomatik doğurmaz.

M.32/2 uyarınca yazılı tazminat talebi, taşıyıcının talebi yazılı reddedip ekli belgeleri iade etmesine kadar zamanaşımını durdurabilir. Talebin alınması, cevap ve belge iadesi ispatlanmalıdır; aynı konulu sonraki talepler tekrar tekrar durma yaratmaz. M.30 çekincesi ile m.32 talebinin içerik ve işlevleri ayrı kontrol edilmelidir. Dolmuş bildirim süresini sonradan talep göndermekle canlandırmak mümkün kabul edilmemelidir. CMR m.32

Türkiye’de dava ve icra yolu nasıl ayrılır?

CMR m.31 uluslararası yetki seçeneklerini düzenler; davalının yerleşimi veya esas işyeri, sözleşmenin yapıldığı şube, teslim alma veya kararlaştırılan teslim yeri önem taşıyabilir. Türkiye’de ticari nitelikteki uyuşmazlıkta görevli mahkeme asliye ticarettir. Ticari para alacağı, tazminat ve itirazın iptali davalarında kanuni istisnalar saklı olmak üzere dava öncesi arabuluculuk gerekir; ayrı bir “CMR arabuluculuğu” sistemi yoktur. CMR m.31, TTK m.5 ve 5/A

Genel haciz yoluyla ilamsız takip yapılması, alacağın CMR bakımından haklı olduğunu kanıtlamaz. Ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. İtirazın iptali davasındaki bir yıllık süre, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar ve temel alacağın CMR zamanaşımından ayrıdır. İİK m.62 ve 67

Dava şartı arabuluculukta başvuru ile son tutanak arasında kanuni durma hükümleri uygulanır. Buna rağmen arabuluculuk başvurusunu taşıyıcıya yapılması gereken CMR çekincesinin yerine geçecek güvenli yöntem saymayın; süresinde doğrudan yazılı bildirimi ayrıca tamamlayın. Önceki eksikliği arabuluculuk veya icra kendiliğinden düzeltmez. 6325 m.18/A

Kaynaklar

← Tüm rehberler · English

Soruları yanıtlayın; yanıtlarınıza uygun kontrol noktalarını ve belge listesini görün. Son adımda elinizdeki belgeleri işaretleyip PDF özeti önizleyebilirsiniz.