Bir oyuncunun istediği projede yer alamaması her zaman menajerin sözleşmeyi ihlal ettiğini göstermez. Ücretin, takvimin veya sözleşme koşullarının uygun bulunmaması ile menajerin yapımcıyla kişisel uyuşmazlığı nedeniyle oyuncunun çalışmasını engellemesi farklı olaylardır. Fesih kararı bu ayrım yapılmadan alınırsa komisyon ve cezai şart talepleriyle karşılaşılabilir.

Somut bir Yargıtay dosyasında menajerlik şirketinin yapımcıyla husumeti nedeniyle oyuncunun rol almasını engellemesi, ek süre vermeden fesih bakımından önem taşımıştır. Bunun pratik karşılığı “menajerle anlaşmazlık yaşarsanız hemen ayrılın” değildir. Önce sözleşmedeki görev, teklifin gerçekliği, engellemenin nedeni ve olayların sırası ortaya konulmalıdır.

Sözleşmenin adı değil, üstlenilen iş belirleyicidir

Menajerlik sözleşmesi; proje bulma, teklifleri iletme, müzakere, tahsilat, tanıtım veya münhasır temsil gibi farklı yükümlülükler içerebilir. Menajerin her sözleşmede belirli sayıda rol sağlama garantisi verdiği varsayılamaz. Oyuncunun da her doğrudan teklifi menajere bildirme veya onay alma borcu bulunmayabilir; metin ve ilişkinin hukuki niteliği incelenir.

TBK 502’ye göre vekâlet hükümleri, kanunda ayrıca düzenlenmemiş işgörme sözleşmelerine niteliklerine uygun düştüğü ölçüde uygulanır. TBK 506, vekilin müvekkilinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle davranmasını düzenler. Menajerlik ilişkisinde bu hükümler değerlendirilirken, aracılık ve başka edimler içeren karma yapının da dikkate alınması gerekir. TBK m.502 ve 506

Bir teklifin ekonomik şartlarını oyuncu lehine tartışmak ile menajerin kendi davası yüzünden oyuncunun projeye erişimini kapatması aynı şey değildir. İhlal iddiasında hangi davranışın hangi sözleşme yükümlülüğüne aykırı olduğu gösterilmelidir. Teklifin iletilmemesi, yanlış bilgi verilmesi veya tahsil edilen paranın aktarılmaması da ayrı deliller gerektirir.

Yargıtay’ın incelediği olayda ne olmuştu?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 13 Aralık 2023 tarihli, E.2023/4756, K.2023/3714 sayılı kararında, bir kast ajansı ile oyuncu arasındaki menajerlik sözleşmesinden doğan asıl ve karşı alacak davaları ele alınmıştır. Ajans haksız fesih gerekçesiyle 100.000 ABD doları cezai şart ve kâr kaybı talep etmiş; oyuncu ise haklı feshi savunarak başka bir filmden kalan 7.500 TL alacağını istemiştir.

Kararda aktarılan önceki bozma değerlendirmesinde, yapımcı şirket yetkilisinin tanıklığı ve dosya kapsamı üzerinden ajansın yapımcıyla süren davası ve husumeti nedeniyle oyuncunun dizide yer almasını engellediği kabul edilmiştir. Oyuncunun 13 Eylül 2013’te ihtarla fesih bildiriminde bulunması ve 23 Eylül 2013’te dizi sözleşmesini imzalaması da değerlendirilmiştir. Bu sıralama önemlidir; yeni iş anlaşmasının fesih öncesinde yapıldığı iddiası ayrıca tartışılmıştır.

Bozmaya uyularak ajansın asıl davası reddedilmiş, oyuncunun 7.500 TL karşı alacağı kabul edilmiştir. Bu hüküm 2022’de onanmış; 13 Aralık 2023 tarihli kararla karar düzeltme istemi reddedilmiştir. Dolayısıyla 2023 kararını ilk kez verilmiş bir cezai şart iptal kararı veya herkese uygulanacak fesih izni olarak anlatmak doğru değildir. Kararın tam metni

Fesihten önce ek süre vermek gerekir mi?

TBK 123, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüde düşen tarafa ifa için uygun süre verilmesini düzenler. TBK 124 ise borçlunun durum veya tutumundan süre vermenin etkisiz kalacağının anlaşılması, ifanın yararsız hale gelmesi veya sözleşmedeki zaman koşulu gibi durumlarda süre gerekmediğini belirtir. Hangi yolun uygulanacağı somut ihlal üzerinden değerlendirilir.

Anılan dosyada Yargıtay, ajansın husumet nedeniyle projeyi engellemesi karşısında oyuncunun artık ek süre vermesine gerek olmayan bir durum bulunduğunu kabul etmiştir. Bu değerlendirme, her teklifin reddedilmesi veya her iletişim sorunu için otomatik geçerli değildir. Giderilebilir bir eksiklikle kesin bir engelleme aynı hukuki sonucu doğurmayabilir.

Vekâlet niteliği taşıyan ilişki bakımından TBK 512’de tarafların sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilmesi de değerlendirilir. Ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren tarafın diğerinin bundan doğan zararını giderme yükümlülüğü vardır. Sona erdirme imkânı ile hiçbir ödeme veya tazminat riski taşımadan ayrılma aynı şey değildir. TBK 512, bu kararda uygulanan TBK 124 değerlendirmesinin yerine geçirilmemelidir. TBK m.123, 124, 125 ve 512

Cezai şart ve komisyon otomatik olarak ortadan kalkar mı?

Cezai şart maddesinde hangi olayın ödeme doğurduğu incelenmelidir: sözleşme sürerken başka temsilciyle çalışma, izinsiz proje sözleşmesi veya haksız fesih farklı koşullardır. Feshin haklılığı bir talebi etkilerken, önceki ayrı bir ihlal iddiası ayrıca tartışılabilir. Oyuncunun fesih tarihinden önceki görüşmeleri, teklif kabulü ve imzaları bu nedenle önemlidir.

TBK 182 uyarınca aşırı cezai şartın indirilmesi gündeme gelebilir. Fakat “miktar yüksek, mahkeme zaten indirir” düşüncesiyle hareket edilmemelidir. Tacir borçlu bakımından TTK 22’nin sınırlaması ayrıca değerlendirilir. Önce cezai şartın doğup doğmadığı, sonra geçerlilik ve varsa indirim konusu incelenir. TBK m.182, TTK m.22

Komisyon bakımından proje, aracılık faaliyeti, sözleşmedeki kapsam, tahsilat ve fesih sonrası hükümler ayrı ayrı değerlendirilir. Menajerin aracılık etmediği her iş için hiçbir koşulda komisyon alamayacağı veya sona ermeden sonra bütün komisyonların düşeceği söylenemez. Oyuncunun menajerde kalan ücret alacağı da ajansın ileri sürdüğü mahsup dayanağıyla birlikte incelenir.

Oyuncu hangi delilleri hazırlamalı?

İmzalı menajerlik sözleşmesi ve ekleri, yenilemeler, münhasırlık koşulları, proje teklifleri, ücret ve takvim görüşmeleri ile fesih bildirimleri birlikte toplanmalıdır. Yapımcıyla kim görüştü, teklif kime ulaştı, hangi gerekçeyle reddedildi ve oyuncu bunu ne zaman öğrendi sorularına belgelerle cevap verilmelidir.

Mesajların yalnızca seçilmiş ekran görüntüleri yerine bütün konuşma akışı ve tarih bilgileri korunmalıdır. Yapımcıdan gelen yazılı açıklamalar, toplantı kayıtları ve olayı doğrudan bilen tanıklar önem taşıyabilir. Gerçek bir proje teklifinin bulunduğunu ispatlamakla, oyuncunun bütün tahmini gelecekteki kazancını ispatlamak aynı değildir. Zararın miktarı ve engellemeyle bağlantısı ayrıca kurulmalıdır.

Fesih bildirimi açık ve doğrulanabilir olmalıdır: ilgili sözleşme, somut davranış, öğrenme tarihi ve sona erdirme gerekçesi belirtilir. Sözleşmedeki bildirim usulü kontrol edilir; bildirimin ulaştığına ilişkin kanıt saklanır. Belgelerin tarihleri değiştirilmemeli veya fesih öncesi anlaşma, sonradan yapılmış gibi gösterilmemelidir.

Hangi mahkeme ve başvuru yolu gündeme gelir?

Kararda, sırf menajerlik sözleşmesinden doğan ücret ve fesih uyuşmazlığı olduğu, FSEK kaynaklı bir uyuşmazlık bulunmadığı için fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesinin görevli olmadığı yönündeki önceki bozma da aktarılmıştır. Oyuncunun sanatçı olması, her sözleşme davasını otomatik olarak bu uzmanlık mahkemesine götürmez. İcracı sanatçı hakkının ihlali iddiası ise ayrı değerlendirme gerektirir. Yargıtay kararının tam metni

Özel görev kuralı yoksa asliye hukuk; ticari dava niteliği varsa asliye ticaret mahkemesi değerlendirilir. Ticari para alacağı ve ilgili davalarda kanuni istisnalar saklı olmak üzere dava öncesi arabuluculuk gerekir. Her menajerlik uyuşmazlığında otomatik ticari arabuluculuk gerektiği söylenemez. Yetkide davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve geçerli sözleşme hükümleri kontrol edilir. HMK m.2, 6 ve 10, TTK m.5 ve 5/A

Ajans genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatırsa, ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Bunun sıradan bir ihtarnameyle aynı olmadığı unutulmamalıdır. İtirazın iptali davasında İİK 67’deki bir yıllık süre, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar; temel alacağın zamanaşımından ayrıdır. İİK m.62 ve 67

Zamanaşımı için sözleşmenin niteliğini belirleyin

Vekâlet niteliğindeki ilişkiden doğan alacaklarda TBK 147/5 uyarınca beş yıllık süre söz konusu olabilir. Karma sözleşme veya farklı talep bakımından uygulanacak süre ayrıca belirlenir; her menajerlik alacağına otomatik beş yıl yazılmaz. Özel süre bulunmayan durumda TBK 146’daki on yıllık genel süre değerlendirilir. Başlangıç kural olarak TBK 149 uyarınca muacceliyettir.

Noter ihtarı tek başına zamanaşımını kesmez. Dava şartı arabuluculukta başvuru ile son tutanak arasında zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Sözleşmedeki ihlal bildirimi ve fesih koşulları, alacak zamanaşımından ayrı kontrol edilmelidir. Oyuncu için sağlam çıkış dosyası, yalnızca fesih cümlesinden değil; yükümlülük, ihlal, teklif ve tarih sırasını birlikte gösteren kayıtlardan oluşur. TBK m.146, 147, 149 ve 154, 6325 m.18/A

Kaynaklar