Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Taşıma siparişini A şirketine verdiniz; yükü B şirketinin aracı getirdi ve teslimde hasar ortaya çıktı. A, “taşımayı ben yapmadım” diyor; B ise sizinle sözleşmesi bulunmadığını ileri sürüyor. Bu iki açıklama tek başına muhatabı belirlemez. Önce taşımayı kimin hangi kapsamda üstlendiği, yük ve taşıma senedinin kimler tarafından kabul edildiği ve hasarın hangi aşamada doğduğu araştırılır. Yanlış şirkete yöneltilen yazı, diğer şirketler bakımından sürelerin korunduğu varsayımına dayanak yapılmamalıdır.

1. Önce CMR kapsamını ve talebin sahibini belirleyin

CMR m.1; ücret karşılığı karayoluyla eşya taşınmasını, sözleşmedeki teslim alma ve kararlaştırılan teslim yerlerinin farklı ülkelerde olmasını ve bu ülkelerden en az birinin Sözleşmeye taraf olmasını esas alır. Yalnız aracın yabancı plakalı olması yeterli değildir. Tamamen ülke içindeki bir işin uluslararası taşımanın parçası mı, bağımsız taşıma mı olduğu da sözleşmenin bütünüyle incelenir. Karma taşıma ve istisnalar ayrıca değerlendirilir; bu yazı her taşımaya otomatik CMR uygulamaz.

Bu yazının odağı yük ilgilisinin fiziki hasar talebidir. Gönderen, alıcı, mal sahibi ve sigortacı sıfatları aynı değildir; talep yetkisi ve zarar bağlantısı belgelerle belirlenir. Tazminat ödeyen taşıyıcının diğer taşıyıcıya rücuu ise ayrı ilişki ve koşullar gerektirir. Sigortacının ödeme yapması da bütün sözleşmeleri ve süre başlangıçlarını kendiliğinden eşitlemez. Poliçe, ödeme, halefiyet veya temlik tartışması varsa bu hazırlığın yanına ayrıca hak sahipliği incelemesi eklenmelidir.

2. Sözleşmesel taşıyıcı yalnız araç kullanmadığı için sorumluluktan çıkmaz

CMR m.3, taşıyıcının taşımanın ifasında yararlandığı kişilerin görevleri kapsamındaki fiil ve ihmallerini kendi fiil ve ihmalleri gibi sorumluluk alanına alır. Bu nedenle taşıma işini üstlenen şirketin “araç başkasına aitti” cevabı dosyayı kapatmaz. Siparişin kime verildiği, kimin kendi adına taşıma borcu üstlendiği, kabul yazışmaları ve fatura/ödeme düzeni birlikte incelenir. Bununla birlikte bir şirketin her organizasyon faaliyeti onu mutlaka sözleşmesel taşıyıcı yapmaz; yalnız aracılık savunmasının içeriği de araştırılmalıdır.

Örneğin A şirketi bütün güzergâh için taşıma teklifini kabul etmiş ve bedeli kendi adına istemişse, B’nin sürücüsünün teslim yapması A’yı otomatik devre dışı bırakmaz. Buna karşılık yalnız A’nın logosunun bir e-postada bulunması da üstlendiği edimin kapsamını tek başına göstermez. CMR m.4 ve9 bakımından taşıma senedi önemli delildir; senedin yokluğu veya düzensizliği sözleşmenin varlığını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ticaret unvanlarını marka adından, sürücüyü de şirketten ayrı tespit edin.

3. Alt taşıma ile müteakip taşıma aynı etiket değildir

CMR m.34, tek sözleşmenin hükmettiği taşımanın müteakip karayolu taşıyıcıları tarafından yapılmasını düzenler. Sonraki taşıyıcının yükü ve taşıma senedini kabul ederek sözleşmeye senet şartlarıyla katılması önemlidir. Sadece dosyada iki şirket bulunması, araç değişmesi veya taşımayı fiilen başka birinin yapması bu koşulları araştırmayı gereksiz kılmaz. M.35’teki teslim alma makbuzu, senet üzerine isim/adres ve çekince kayıtları bu ilişkinin ispat dosyasında ayrıca aranır.

Müteakip taşıma rejimi kurulabiliyorsa m.36, kayıp/hasar/gecikme sorumluluğuna ilişkin davanın ilk taşıyıcıya, son taşıyıcıya veya zararı doğuran olayın gerçekleştiği kesimi yapan taşıyıcıya yöneltilmesini düzenler; bu taşıyıcılardan birkaçı birlikte dava edilebilir. Aynı sözleşmeye dayanan davadaki karşı dava ve takas istisnası ayrıca korunur. Bu düzenlemeyi “zincirde adı geçen herkes her durumda borçludur” biçiminde okumayın. Bir alt taşıyıcıya doğrudan talebin dayanağı, m.3 sorumluluğu ve m.34–36 koşulları dosyada ayrı kurulmalıdır.

4. İçtihat neden sözleşme ve senet zinciriyle okunmalı?

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15.11.2012 tarihli E.2011/11268, K.2012/18324 kararında, hasarlı taşımaya ilişkin sigortacı rücuunda alt taşıyıcıya karşı davanın yalnız taşıma sözleşmesine taraf olmadığı gerekçesiyle reddi doğru bulunmamıştır. Daire, CMR m.34 ve36 çerçevesinde iki taşıyıcıya da dava açılabileceğini belirtip hükmü bozmuştur. Ancak karar, alt taşıyıcının bütün hasar kalemlerinden kesin sorumlu tutulduğu nihai bir kabul kararı değildir; sorumluluğun CMR hükümleriyle belirlenmesi istenmiştir.

Aynı Dairenin 06.11.2024 tarihli E.2023/4799, K.2024/7801 kararı taşıyıcının yaptığı ödeme sonrasındaki rücu uyuşmazlığına ilişkindir. Onanan bölge adliye mahkemesi kararında aynı CMR senedi, üstlenilen taşıma kesimleri ve ifa yardımcısı bağlantısı incelenerek müteakip taşıma değerlendirmesi yapılmıştır. Bu dosyanın taşıyıcılar arası rücu niteliği, yük ilgilisinin ilk hasar talebiyle karıştırılmamalıdır. İki kararın ortak pratik uyarısı, şirketleri yalnız “üst” veya “alt” diye adlandırmakla yetinmeden gerçek sözleşme ve teslim zincirini kurmaktır.

5. Her şirket için ayrı belge ve muhatap çizelgesi kurun

Taşıma siparişi, kabul yazışmaları, tüm CMR nüshaları, kaşe ve imzalar, alt taşıma talimatları, yük devri/aktarma tutanakları ve teslim belgesi aynı sevkiyatla eşleştirilmelidir. Plaka veya sürücü ismi, borçlu şirketin ticaret unvanını tek başına tamamlamaz. Hangi şirketin hangi edimi kabul ettiğini ve kaydı kimin düzenlediğini ayrı sütunlarla gösterin. Bir belge sizde yoksa onu otomatik zorunlu veya eksik saymak yerine somut olayda neyi açıklayacağını belirleyin.

Hasarın taşıyıcının teslim alma–teslim dönemi içinde oluştuğunu gösterecek fotoğraf, ekspertiz ve zaman kayıtlarını koruyun. Teslim anındaki görünümle sonraki depolama veya açılmayı ayırın. Sözleşmesel muhatabın bulunması zarar miktarını, ambalaj savunmasını veya sorumluluk sınırını kendiliğinden çözmez. Bunlar ayrı inceleme başlıklarıdır. Talep yazısı hazırlarken zarar kalemini, sevkiyatı, dayandığınız sıfatı ve belge zincirini açıkça belirtin; aynı tutarın birkaç kez tahsilini amaçlayan mükerrer bir hesap oluşturmayın.

6. Muhatabı araştırırken bildirim ve zamanaşımını kaçırmayın

CMR m.30’da görünür hasar bakımından çekince en geç teslimde; görünmeyen hasarda yazılı çekince, teslim günü ile pazar ve resmî tatillerin hesaba katılmadığı yedi günlük rejim içinde incelenir. Bu süreyi genel olarak yedi iş günü saymayın. Sırf gecikme için yirmi bir günlük yazılı çekince koşulu farklıdır. Hasar çekincesinin ispat etkisiyle zamanaşımını aynı saymayın. Satıcıya, sigortacıya veya zincirdeki bir kişiye haber verilmesinin her taşıyıcıya bildirim yerine geçtiğini varsaymayın.

M.32’de genel zamanaşımı bir yıl, kasıt veya mahkemenin hukukunca kasta eşdeğer sayılan kusur halinde üç yıldır. Fiziki hasarda başlangıç teslim tarihidir; başlangıç günü hesaba katılmaz. Yazılı talebin durdurucu etkisi için muhatap, ulaşma, yazılı ret ve eklerin iadesi kayıtları incelenir. Bir şirkete gönderilen yazının diğer tüm şirketlerde aynı etkiyi doğurduğunu veya aynı konulu tekrar yazının yeni bir durma sağladığını kabul etmeyin. Taşıyıcılar arası rücuun m.39/4 gibi özel başlangıcı bu ilk hasar talebine otomatik taşınmaz.

7. CMR sorumluluğu ile Türk icra yolunu ayrı hazırlayın

Türkiye’de dava için CMR m.31’in milletlerarası yetki çerçevesi ile Türk hukukundaki görev ve yer itibarıyla yetki ayrıca kontrol edilir. Ticari nitelikteki para/tazminat ve itirazın iptali davalarında TTK m.5 ve5/A uyarınca asliye ticaret mahkemesi ve dava öncesi arabuluculuk değerlendirilir. CMR senedinin bulunması, kime karşı hangi talebin ileri sürüleceğini veya her icra yolunun koşullarını tek başına karşılamaz. İcra dairesinin yetkisi ve takipte gösterilecek borçlular ayrıca belirlenir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz için İİK m.62’de tebliğden itibaren yedi gün; itirazın iptali için m.67’de itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl öngörülür. Bu ikinci süre CMR alacağının zamanaşımı yerine geçmez; birinin açık olması diğerini kurtarmaz. Somut takip ve tebliğ dosyasıyla birlikte değerlendirme gerekir. Tam interaktif rehber, muhatap ve belge hazırlığı sağlar; hangi şirketin kesin borçlu olduğuna, kazanılacak tutara veya kişisel son güne karar vermez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

CMR hasarında taşıyıcı zinciri ve muhatap hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.