Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Yük teslim alınmış, taşıma belgesi imzalanmış, ancak ambalaj açılınca eşyanın hasarlı olduğu görülmüş olabilir. Bu durumda taşıyıcının “teslimde çekince yok” savunması önemlidir; fakat her hasar dosyasında tazminat hakkının otomatik bittiği anlamına gelmez. CMR m.30’daki ispat sonucu, gecikme tazminatının bildirim koşulundan ayrılmalıdır.

İlk inceleme üç soruya dayanır: Bu taşıma CMR kapsamında mı, hasar teslimde görülebilir miydi ve taşıyıcıya ne zaman, hangi içerikle bildirim yapıldı? Bunlara cevap vermeden yalnızca faturadaki mal bedeli üzerinden icra takibi başlatmak, hem ispat hem zarar hesabı bakımından risk yaratır.

Önce CMR kapsamını ve doğru tarafı belirleyin

CMR m.1, ücret karşılığında araçla karayolu eşya taşımasında, sözleşmedeki teslim alma ve teslim yerleri iki farklı ülkedeyse ve bunlardan en az biri taraf devletteyse uygulanır. Tarafların vatandaşlığı veya şirket merkezinin Türkiye’de olması belirleyici değildir. Uluslararası posta, cenaze ve ev eşyası taşımalarına ilişkin istisnalar da ayrıca kontrol edilir.

CMR taşıma senedi bulunmaması, m.4 gereğince sözleşmenin varlığını veya geçerliliğini tek başına ortadan kaldırmaz. Taşıma emri, yazışmalar ve teslim kayıtları bu durumda daha da önem kazanır. Gönderen, alıcı, taşıyıcı, fiilî taşıyıcı ve sigortacının dosyadaki sıfatları; talebi kimin, kime yönelteceği bakımından ayrı belirlenir.

Görünür hasarda teslim anı neden önemlidir?

M.30/1’e göre görünür kayıp veya hasarda çekince en geç teslim sırasında taşıyıcıya yöneltilmelidir. Çekince hasarın genel niteliğini göstermelidir; yalnızca “kontrol edilmedi” gibi belirsiz bir ifade yerine kırık ambalaj, ıslanma veya eksik koli gibi gözlenen olgu kayda geçirilmelidir. Teslim belgesinin hangi nüshasında hangi imzaların bulunduğu da korunmalıdır.

Alıcı ve taşıyıcı birlikte gereği gibi kontrol yapmadan veya süresinde çekince bildirilmeden teslim alınması, eşyanın taşıma senedindeki durumda teslim edildiğine ilişkin aksi ispatlanabilir bir delil etkisi yaratır. Bu, her durumda talebin kendiliğinden düşmesi değildir. Buna rağmen teslimde güçlü kayıt oluşturulmaması, sonradan hasarın taşıma sırasında doğduğunu göstermeyi güçleştirebilir.

Gizli hasarda yedi gün nasıl anlaşılmalı?

Teslimde görünmeyen kayıp veya hasarda m.30/1 yazılı çekinceyi teslimden itibaren yedi gün içinde öngörür; pazar günleri ve resmî tatiller hesaba katılmaz. Teslim günü de m.30/4 gereğince sayılmaz. Bu nedenle süreyi genel olarak “yedi iş günü” diye ifade etmek doğru değildir; metin bütün cumartesileri otomatik dışlamaz.

Çekince taşıyıcıya yöneltilmeli; hangi sevkiyatın, hangi eşyanın, nasıl hasarlandığı anlaşılmalıdır. E-posta, yazılı bildirim ve teslim kanalları bakımından gönderim ve ulaşma delilleri birlikte korunur. Yalnızca satıcıya veya kendi sigortacınıza haber vermenin taşıyıcıya yapılması gereken bildirim yerine geçtiğini varsaymayın.

Alıcı ile taşıyıcı eşyanın durumunu birlikte gereği gibi kontrol etmişse m.30/2 ayrıca önemlidir. Kontrol sonucuna aykırı delil, yalnız görünmeyen kayıp veya hasarda ve kontrolden itibaren belirtilen yedi günlük yazılı çekince koşuluyla kabul edilebilir. Ortak kontrol tutanağı ile tek taraflı teslim imzası aynı kayıt değildir.

Örneğin dışı sağlam kolilerdeki kırık ürün, açılma ve tespit kayıtlarıyla değerlendirilir; teslimden sonra yapılan her tespit kendiliğinden gizli hasar sayılmaz. Açılma tarihi, ambalajın teslimdeki görünümü ve sonraki depolama koşulları birlikte incelenir. Burada örnek bir hukuki sonucu garanti etmez; hangi delil zincirinin kurulacağını gösterir.

Hasar, sorumluluk ve tazminat hesabı ayrı ispatlanır

M.17, taşıyıcının teslim alma ile teslim arasındaki dönemde meydana gelen kayıp veya hasar sorumluluğunu düzenler. Ambalaj kusuru, gönderen veya alıcının yükleme-boşaltması, eşyanın kendi niteliği ve diğer kurtuluş nedenleri m.17–18 çerçevesinde incelenir. Hasarın varlığını göstermek, bunların hepsini otomatik olarak çözmez.

Yükleme fotoğrafları, taşıyıcının başlangıç çekinceleri, sıcaklık veya araç kayıtları, teslim tutanağı, tarihli fotoğraflar ve uzman incelemesi aynı sevkiyatla eşleştirilir. Hasarlı eşyayı, ambalajı veya kayıtları inceleme imkânı bırakmadan ortadan kaldırmak ispatı zayıflatabilir. Zararın büyümesini önleyen tedbirler de belgelenmeli; zorunlu müdahalenin nedeni ve kapsamı kayda geçirilmelidir.

M.25’te hasar tazminatı eşyanın değerindeki azalma üzerinden, m.23’teki değer ölçütleriyle hesaplanır. Malın satış faturası otomatik olarak ödenecek tazminat değildir. Hasarlanan kısım, ağırlık, değer kaybı, uygulanabilir sorumluluk sınırı ve varsa m.24 veya 26 beyanları ayrı değerlendirilir; m.29’daki özel kusur hâllerinin sınırlandırmaya etkisi de somut olgular gerektirir.

Çekince süresi, gecikme bildirimi ve zamanaşımını ayırın

Hasar çekincesinin yedi günlük düzeni zamanaşımı değildir. Ayrıca m.30/3’teki geç teslim için yirmi bir günlük yazılı çekince koşuluyla aynı hukuki sonuca sahip değildir. Gecikme tazminatı için metin bildirimin yokluğuna açıkça farklı bir sonuç bağlar; hasar ile gecikmenin bir arada bulunduğu dosyada her talep ayrı incelenir.

M.32’de genel zamanaşımı bir yıldır; maddede belirtilen kast veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusur hâlinde üç yıl söz konusu olur. Hasar talebinde başlangıç teslim tarihidir ve başlangıç günü sayılmaz. Üç yıllık süre, yüksek zarar veya yalnızca “ağır kusur” ifadesi kullanılmasıyla otomatik uygulanmaz.

M.32/2’deki yazılı tazminat talebi, taşıyıcının yazılı reddi ve eklenen belgeleri iadesine kadar zamanaşımını durdurabilir. Bu, sürenin sıfırlanıp yeni bir yıl başlaması değildir. Talebin ulaşması, ret ve belge iadesi ispatlanır; aynı konudaki tekrar talepler süreyi yeniden durdurmaz. Teslim çekincesi ile bu yazılı talebin içeriği ve işlevi ayrı kontrol edilir.

Türkiye’de dava veya icra takibi hangi çerçevede yürür?

CMR, Türk hukukundan bağımsız bir icra dairesi veya özel takip türü kurmaz. CMR kapsamı, sorumluluk, hesap ve zamanaşımı önce belirlenir; Türkiye’de tahsil için takip işlemleri İİK’ya göre yürütülür. Hasar talebi bir kambiyo senedi alacağı değildir; CMR taşıma belgesi de tek başına mahkeme ilamı veya kesin kabul edilmiş tazminat tutarı oluşturmaz.

Ticari dava koşullarına göre görev TTK m.4–5 çerçevesinde belirlenir; tipik ticari taşıma uyuşmazlığında asliye ticaret mahkemesi gündeme gelir. TTK m.5/A kapsamındaki para ve tazminat davalarında dava öncesi arabuluculuk ayrıca gerekir. Milletlerarası yargı yetkisi CMR m.31’e göre davalının ilgili yerleşimi veya işyeri, sözleşmeyi yapan şube, teslim alma veya teslim yeri ve uygun mahkeme anlaşması üzerinden incelenir; Türkiye içindeki yetki ayrıca kontrol edilir.

Genel ilamsız takipte borçlunun ödeme emrine itiraz süresi İİK m.62 uyarınca tebliğden itibaren yedi gündür. İtirazın iptali yolunda m.67’deki bir yıl, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar. Bu iki süre, CMR’nin çekince ve zamanaşımı sürelerinin yerine geçmez. Talep öncesinde taşıma emri, teslim-belirti kayıtları, yazılı talep, cevap ve belgeli zarar hesabıyla dosya kurulmalıdır.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

CMR hasar çekincesi: teslim, gizli hasar ve bildirim rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.