Bu rehber neyi kapsıyor?

Konuya özel koşul ve belge hazırlığı.

Kısa sorular, hangi kayıtların önemli olabileceğini açıklar ve bir belge kontrol listesi sunar. Hak kazanma veya dosyanın sonucu hakkında değerlendirme yapmaz.

Rehberde ele alınan belgeler
  • Taşıma sözleşmesi ve tüm CMR nüshaları
  • Teslim alma fotoğrafı ve gerekçeli çekince
  • Ambalaj, yükleme ve sabitleme talimatları / kayıtları
  • Ekspertiz, korunan ambalaj ve hasar belgeleri
  • Teslim, hasar çekincesi ve yazılı talep ulaşma kayıtları
  • Varsa poliçe, ödeme emri ve itiraz tebliği

Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Yük hasarlı geldiğinde taşıyıcının “ambalaj zaten uygun değildi” demesi uyuşmazlığı bitirmez. CMR, niteliği gereği ambalajsız veya kötü ambalajla hasara elverişli eşya için özel risk savunması tanır; ancak bunun somut olayla bağlantısı kurulmalıdır. Teslim alınırken görülebilen sorun, taşıma sırasında yapılan işlem ve hasarın gerçek nedeni ayrı incelenir. Alacaklı da taşıyıcı da dosyasını yalnız tek bir CMR kaydına dayandırmamalıdır.

1. Önce CMR’nin uygulanabilirliğini belirleyin

CMR m.1 bakımından ücret karşılığı karayoluyla eşya taşıması, sözleşmede belirlenen teslim alma ve teslim yerlerinin iki ayrı ülkede bulunması ve bunlardan en az birinin taraf devlet olması değerlendirilir; kapsam istisnaları saklıdır. Belgenin üzerinde CMR yazması tek başına yeterli değildir. Taşıma sözleşmesi, güzergâh ve taraf sıfatları birlikte kontrol edilmelidir. CMR belgesinin yokluğu da sözleşmeyi kendiliğinden CMR dışına çıkarmaz.

Bu yazı taşıma sırasındaki eşya hasarı ve ambalaj savunması içindir. Yalnız navlun alacağı, taşıyıcının başka eşyaya verilen zarar nedeniyle gönderene başvurması veya sigortacının rücuu aynı talep değildir. Kimin hangi sıfatla, kime karşı ve hangi zarar kalemi için başvurduğu belirlenmeden sorumluluk hesabına geçilmemelidir. Sigorta poliçesinin kapsamı taşıyıcının CMR sorumluluğuyla ayrıca karşılaştırılmalıdır.

2. Teslim alma çekincesi neyi gösterir?

M.8 taşıyıcının teslim aldığı eşyanın ve ambalajının görünürdeki durumunu kontrol etmesini düzenler. Ambalajdaki görülebilir yetersizlik için çekince somut ve gerekçeli olmalıdır: hangi sandık, hangi dış hasar veya hangi koruma eksikliği? Genel “içerik kontrol edilmedi” kaydı, görünür ambalaj kusurunun açık tarifine eşit değildir. M.8/2 uyarınca bu çekincelerin gönderene bağlayıcı olması, gönderence taşıma senedinde açıkça kabul edilmelerine bağlıdır.

Özel çekince bulunmaması m.9/2 kapsamında eşya ve ambalajın görünürde iyi durumda teslim alındığına ilişkin aksi ispatlanabilir karine doğurur. Bu, kapalı sandığın içindeki bütün gizli kusurların olmadığına dair kesin garanti değildir. Teslim alma fotoğrafları, yükleme görüntüsü, ambalaj tasarımı ve teknik inceleme bir arada değerlendirilir. Görünür kusur ile ancak sandık açılınca anlaşılabilecek sorun birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

3. Özel risk savunmasında ispat nasıl işler?

M.17/4-b her kötü ambalaj iddiasını değil, eşyanın niteliğiyle ilgili özel riski düzenler. Taşıyıcı olayın koşullarında zararın bu riskten doğmuş olabileceğini ortaya koyduğunda m.18/2 karinesi gündeme gelir. Talep sahibi zararın tamamen veya kısmen bu riskten doğmadığını gösterebilir. Sadece sonradan düzenlenen bir rapora ambalaj kusuru yazılması, teknik neden zincirinin kurulması ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Ambalaj yetersizliği ile gönderenin yükleme veya istiflemesi m.17/4-c kapsamında farklı olgulardır. Aynı dosyada birlikte bulunabilirler; yine de kimin ne yaptığı ve hasara nasıl etki ettiği ayrı açıklanmalıdır. Örneğin sandık yeterli olsa bile aracın içinde uygun sabitleme yapılmaması farklı bir neden olabilir. Tersine, dış görünüşü sağlam sandığın iç korumasındaki yetersizlik teknik inceleme gerektirebilir. Bunlar olası örneklerdir, somut dosya sonucu değildir.

4. Taşıyıcının kendi katkısı varsa

CMR m.17/5, sorumluluk dışı nedenlerle taşıyıcının sorumlu olduğu nedenler birleştiğinde katkı ayrımını gerektirir. Bu nedenle ambalaj kusuru tespit edildi diye taşıyıcının bütün davranışları inceleme dışı bırakılamaz. M.41’in emredici koruması da sözleşmeye yazılan genel sorumsuzluk cümlesinin her durumda geçerli kabul edilmesini engeller. Bir oran ancak gerçek nedenler ve bunların hasara etkisi belirlenerek tartışılabilir.

Yargıtay HGK’nin 28.03.2012 tarihli, E.2012/11-68, K.2012/244 sayılı kararında Rusya’ya taşınan camlarda hasar ve gönderenin yükleme/istiflemesi tartışıldı. Kurul, taşıyıcının güvenli taşımaya ilişkin gözetim ve uyarı yükümlülüğü yönünden kendi katkısının değerlendirilmesini gerekli bularak taşıyıcı hakkındaki ret hükmünü bozdu. Buna karşılık sorumluluk sigortacısına yönelik ret, somut poliçe kapsamı yönünden onandı. Karar her dosya için sabit kusur oranı veya otomatik sigorta ödemesi belirlemez.

5. Hangi deliller, hangi zarar hesabı?

Taşıma sözleşmesini, CMR senedinin bütün nüshalarını, teslim alma çekincelerini, ambalaj ve yükleme talimatlarını, tarihli görüntüleri ve teslim tutanağını birlikte saklayın. Ekspertizde yalnız sonuç değil yöntem, eşyanın inceleme anındaki durumu ve alternatif nedenlerin neden elendiği de görülebilmelidir. Ambalajı ve hasarlı parçaları uygun koşullarda korumak, karşı tarafa inceleme imkânı sağlamak ve zarar büyümesini önlemek teknik değerlendirmeyi güçlendirir.

Hasarda m.25 değer azalmasını ve ilgili üst sınırları esas alır; yalnız satış faturasını sunmak bütün bedelin tahsil edileceğini göstermez. Ağırlık, zarar gören bölüm, kurtarma değeri, sorumluluk sınırları ve varsa özel beyan ayrıca incelenir. M.10 ise kusurlu ambalajın kişilere, donanıma veya diğer eşyaya verdiği zarar ve giderler için gönderenin taşıyıcıya sorumluluğunu düzenler; görünür veya bilinen kusurda çekincesiz teslim alma istisnası vardır. Bu hüküm eşya sahibinin taşıyıcıya talebiyle karıştırılmamalıdır.

6. Ambalaj tartışılırken süreleri kaçırmayın

M.30’da açık hasar için teslim anındaki çekince; görünmeyen hasar için teslimden itibaren, pazar ve resmî tatiller hariç, yedi günlük yazılı çekince düzeni bulunur. Süre hesabında teslim günü sayılmaz. Hasar çekincesi verilmemesiyle doğan ispat etkisi, m.32’deki zamanaşımının dolmasıyla aynı değildir. Ayrıca gecikme zararına ilişkin yirmi bir günlük yazılı çekinceyi ambalaj hasarına otomatik uygulamayın.

Hasar taleplerinde m.32 uyarınca olağan zamanaşımı teslimden başlayan bir yıldır; kasten kötü hareket veya yargı yerinin hukukuna göre ona eşdeğer kusurda üç yıl gündeme gelir. Başlangıç günü hesaba katılmaz. M.32/2’de koşullarına uygun yazılı talep süreyi durdurabilir; yazılı ret ve ek belgelerin iadesi önemlidir. Aynı konudaki tekrar talepler yeni durma sağlamaz. Bu özel hesap, Türk takip hukukundaki itiraz süreleriyle tek takvime indirgenemez.

7. Türk mahkemesi ve icra yolu nasıl ayrılır?

CMR m.31 dava açılabilecek ülke bağlantılarını düzenler; Türkiye’de görevli mahkeme ve takip işlemlerini tek başına belirlemez. Ticari nitelikteki uyuşmazlıkta asliye ticaret görevi, TTK m.4–5 ve somut ilişki üzerinden incelenir. Para alacağı veya tazminat davası ile ticari itirazın iptali davası bakımından m.5/A arabuluculuk koşulu ayrıca değerlendirilir. Sırf icra takibi başlatılmasıyla dava öncesi arabuluculuk aynı aşama değildir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz için İİK m.62’de tebliğden itibaren yedi gün öngörülür; süresinde itiraz takibi durdurur. İtirazın iptali için m.67’de itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıllık özel dava süresi vardır. Bu süre CMR zamanaşımına ek bir yıl vermez; iki hesabın başlangıcı ve durma/kesilme etkisi ayrı incelenir. Önce neden ve delil dosyasını kurup ardından talep, arabuluculuk, dava veya takip yolunu buna göre seçmek gerekir.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

CMR hatalı ambalaj: ispat ve belge rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.