Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Kamyon yola çıktığı hâlde alıcıya yük ulaşmadığında, her gecikmeyi hemen tam kayıp kabul etmek de taşıyıcıdan aylarca haber beklemek de dosyayı riske sokabilir. CMR, teslim edilmeyen eşyanın kayıp sayılmasına ilişkin belirli ölçütler getirir. Ancak kayıp değerlendirmesi, talep hakkı, taşıyıcının savunmaları ve tazminat tutarı aynı soru değildir. Hazırlık, sevkiyatın kimliğini ve teslim takvimini gerçek belgelerden kurmakla başlar; yalnız “araç gelmedi” açıklaması yeterli değildir.

Önce CMR kapsamını ve teslim olgusunu ayırın

Taşımanın ücret karşılığı karayoluyla eşya taşıması olup olmadığı, sözleşmedeki teslim alma ve teslim yerlerinin farklı ülkelerde bulunması ve taraf devlet bağlantısı kontrol edilir. CMR başlıklı belge tek başına bütün kapsam koşullarını kanıtlamaz. Hangi taşıyıcının sözleşmeyi üstlendiği ve yükü kimin teslim aldığı da belirlenmelidir. Depoda bekleme, gümrük işlemi, taşıma engeli ve fiilî teslim birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Kısmi teslim veya sonradan teslim varsa eksik miktar, hasar ve gecikme ayrı değerlendirilir. Bütün yükün teslim edilmediği dosya ile birkaç paletin eksik olduğu dosya aynı başlangıç kaydına bağlanmaz. Teslim belgesindeki imza, kaşe, tarih ve teslim alan kişinin yetkisi okunmalıdır. Bir takip ekranında “teslim edildi” yazması, doğru kişiye ve doğru miktarda teslimi tek başına çözmez.

Kararlaştırılmış teslim süresi varsa 30 gün; yoksa 60 gün

CMR m.20/1’de, kararlaştırılmış teslim süresinin sona ermesinden sonra otuz gün içinde teslim yapılmaması; böyle bir süre kararlaştırılmamışsa taşıyıcının eşyayı teslim almasından itibaren altmış gün içinde teslim yapılmaması kaybın kesin delili olarak düzenlenir. Hak sahibi bu durumda eşyayı kayıp sayabilir. İki seçeneğin başlangıcı farklıdır; her olayda fatura tarihine altmış gün eklemek doğru değildir.

Önce teklif, taşıma siparişi, yazışmalar ve taşıma senedindeki süre kaydı karşılaştırılır. Alıcının kendi satış sözleşmesinde müşterisine verdiği tarih, taşıyıcının aynı süreyi kabul ettiğini her durumda göstermez. Yaklaşık varış tahmini ile bağlayıcı teslim süresi arasında uyuşmazlık çıkabilir. Süre değişikliği ileri sürülüyorsa bunu kimin, ne zaman ve hangi yetkiyle kabul ettiği de kayda bağlanmalıdır.

Yanlış kişiye teslim, doğru teslim yerine geçer mi?

Yükün başka adrese veya başka şirkete bırakıldığı ileri sürülüyorsa yalnız şirketler arasındaki benzer isimlere bakılmaz. Alıcı değişikliği talimatı, teslim alanın temsil yetkisi ve taşıma senedinin nüshaları incelenir. Tasarruf hakkı ve taşıyıcının uyacağı talimatlar bakımından CMR m.12–13 önemlidir. Malın fiziksel olarak bir depoda bulunması, sözleşmeye uygun teslimin gerçekleştiği anlamına gelmeyebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 01.03.2016 tarihli E.2015/5169, K.2016/2241 kararında, Fransa’ya gönderilen gıdanın belirtilen alıcı yerine başka firmaya teslimi incelenmiştir. Usulüne uygun alıcı değişikliği talimatı ve teslim alanın temsil yetkisi kanıtlanmadığı olayda kayıp ve sorumluluk değerlendirmesi kabul edilmiş; ancak tazminatın değer, sınır ve CMR m.29 koşulları tartışılmadan hesaplanması nedeniyle hüküm taşıyıcı lehine bozulmuştur.

Bu karar, “başka kişiye teslimde bütün fatura bedeli mutlaka ödenir” dememektedir. Teslim sorunu ile ödenecek tutarın hesaplanmasını ayırmaktadır. Somut kaybın başka delille ortaya konulması da ayrıca incelenir; otuz veya altmış günlük ölçüt, her kayıp iddiasında bütün delil toplamayı erteleme gerekçesi değildir. Kararın olguları görülmeden başka sevkiyata aynı sonuç taşınmamalıdır.

Talep dosyasında hangi kayıtlar bulunmalı?

Taşıma sözleşmesi ve sipariş, taşıyıcının teslim alma kaydı, kararlaştırılmış süre, teslim edilmediğini gösteren alıcı kayıtları ve takip yazışmaları aynı sevkiyatla eşleştirilir. Palet/koli sayısı, mal tanımı ve brüt ağırlık da korunur. Polis, depo veya gümrük kaydı varsa hangi olguyu gösterdiği açıklanır. Bir araştırma numarası veya araç konumu, malın nihai akıbetini tek başına göstermeyebilir.

Satış faturası, stok hareketi ve zarar hesabı, talepte bulunanın sıfatıyla birlikte hazırlanmalıdır. Gönderici, alıcı, sigortacı ve taşıyıcılar arası rücu talepleri aynı hakka dayanıyor gibi ele alınamaz. Talep hakkını veya ödeme sonrası geçişi gösteren belgeler ayrıca incelenir. Bu rehber kişisel dosyaya bakmadan kimin dava açabileceği sonucunu üretmez; taşıyıcının adının bilinmesi de doğru davalının seçildiğini tek başına göstermez.

Kayıp kabulü tazminat tutarını kesinleştirmez

Yukarıdaki kararda da vurgulandığı üzere, eşyanın taşıma için teslim alındığı yer ve zamandaki değeri ile uygulanabilir sorumluluk sınırları ayrıca incelenir. Satış faturası, taşıma sırasında beyan edilen değer ve özel teslim menfaati aynı kayıt değildir. CMR m.29 bakımından sınırdan yararlanamama koşulları da sadece yük bulunamadı diye otomatik gerçekleşmiş sayılmaz.

Taşıyıcının sorumluluktan kurtulma savunması, taşımanın gerçek akışı ve zarar kalemlerinin niteliği birlikte değerlendirilir. İş kaybı veya müşteri şikâyeti ileri sürülmesi her kalemin doğrudan tahsilini sağlamaz. Belgelerle desteklenen bir hesap hazırlanması, dava veya takipte gereksiz şişirilmiş talep ve masraf riskini azaltır. Önce hukuki rejim, sonra delile bağlanan miktar kurulmalıdır.

Tazminattan sonra yük bulunursa ne olur?

CMR m.20/2–3, tazminatı alan hak sahibine, ödemeyi izleyen bir yıl içinde eşya bulunursa haber verilmesini yazılı isteme ve bu isteğin yazılı teyidini alma imkânı tanır. Bildirimden itibaren otuz gün içinde, maddede belirtilen taşıma ücretlerini ödeme ve tazminatı ilgili giderler düşülerek geri verme koşullarıyla teslim istenebilir; gecikme hakları saklıdır. Tazminat ile malı koşulsuz birlikte tutma sonucu çıkarılamaz.

Bu ihtimal için ödeme tarihi, yazılı bildirim talebi, teyit ve bulunan eşyanın tanımı ayrı saklanmalıdır. Bulunma haberi geldiğinde malların aynı sevkiyata ait olduğu ve gerçek durumları doğrulanır. Cevapsız bırakılan bildirim veya geç verilen talimat, kayıp dosyasından ayrı bir sonuç doğurabilir. Uygulanacak yerel hukuk ve m.20’nin diğer koşulları görülmeden geri alma veya elden çıkarma talimatı verilmemelidir.

Dava, icra takibi ve zamanaşımı ayrı takvimlerdir

CMR m.32’de genel zamanaşımı bir yıl, maddede tanımlanan ağırlaştırılmış kusur hâlinde üç yıldır. Tam kayıpta başlangıç, kararlaştırılmış sürenin bitişinden sonraki otuzuncu veya süre yoksa teslim almadan sonraki altmışıncı gündür; başlangıç günü hesaba katılmaz. Bu, m.20’deki kayıp ölçütüyle bağlantılı olsa da süreyi kaçırınca kayıp olgusunun yok olduğu anlamına gelmez. Yazılı talebin durma etkisi ayrıca doğrulanmalıdır.

CMR m.31 yetki bağlantıları, tarafların anlaşması, davalının ilgili işyeri ve teslim alma/teslim yerleri üzerinden değerlendirilir. Türkiye’de ticari tazminat davasında görev ve TTK m.5/A kapsamındaki arabuluculuk ayrıca incelenir. CMR, Türk hukukundaki ödeme emri ve itiraz usulünün yerine geçmez. İlamsız takip seçilirse genel itirazda İİK m.62’nin yedi günü; itirazın iptalinde m.67’nin itirazın alacaklıya tebliğinden başlayan bir yılı ayrı kontrol edilir.

Hazırlığın amacı yalnız gün saymak değildir: yükün taşıyıcıya ne zaman verildiği, hangi teslim süresinin kararlaştırıldığı, kime teslim iddia edildiği ve kimin hangi tutarı isteyebileceği açıklanmalıdır. Aşağıdaki tam rehber bu soruları konuya özgü belge listesine bağlar. Başvuru göndermez, başarı puanı üretmez, kişisel veri toplamaz ve kesin tazminat veya son gün hesaplamaz.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Teslim edilmeyen yük: CMR kayıp talebi hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.