Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Uluslararası karayolu taşımasında yük hasarlandığında taraflar çoğu zaman dava açmadan önce taşıyıcıdan ödeme ister. Bu yazışma yalnız pazarlık kaydı değildir: CMR kapsamındaki bir yazılı talep, zamanaşımı bakımından özel etki doğurabilir. Ancak her e-posta, fatura veya sigortaya gönderilen mesaj bu sonucu sağlamaz. Talebin muhatabı, kapsamı, ulaşması, ekleri ve sonraki ret kaydı birlikte incelenmelidir. Süreyi durdurmak, baştan yeni bir yıl kazanmakla aynı değildir.

Önce CMR kapsamını ve kime talepte bulunulduğunu belirleyin

CMR’nin uygulanması için ücret karşılığı karayolu eşya taşıması ve sözleşmedeki teslim alma ile teslim yerlerinin farklı ülkelerde bulunması gibi m.1 koşulları aranır; ülkelerden en az biri sözleşmeye taraf olmalıdır. İstisnalar ayrıca kontrol edilir. “CMR” başlıklı evrak bulunması tek başına bütün koşulları sağlamaz; m.4 uyarınca belgenin yokluğu da taşıma sözleşmesini kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Bu yazı, hak sahibinin taşıyıcıya yönelttiği taşıma kaynaklı tazminat talebinin süre hazırlığına odaklanır. Taşıyıcının müşteriden istediği navlun ve taşıyıcıların kendi aralarındaki rücu aynı olay takvimiyle hesaplanmamalıdır. Özellikle CMR m.39’daki taşıyıcılar arası rücu başlangıcı farklı bir değerlendirme gerektirir. Lojistik firmasının sözleşmesel sıfatı, fiilî taşıyıcı ve yazışmanın muhatabı dosyada ayrı görünmelidir.

Yazılı talep, süreyi nasıl etkiler?

CMR m.32/2, yazılı talebin zamanaşımını taşıyıcının yazılı ret bildirimi ve ekli belgelerin iadesiyle bağlantılı olarak durdurmasını düzenler. Bu, zamanaşımının kesilmesiyle karıştırılmamalıdır. Durdurma öncesinde geçmiş süre yok olmaz; ilgili durma sona erdiğinde kalan süre hesabı önem kazanır. Önce başlangıç ve geçen dönem, sonra talep ve ret/iade zinciri ortaya konulmalıdır.

Talep metni bakımından hangi taşımanın, hangi zararın ve kime yöneltilen ödeme isteğinin söz konusu olduğu anlaşılmalıdır. Yalnız hasar fotoğrafı göndermekle somut bir talep ileri sürmek farklı olabilir. Başlık, sevkiyat numarası, olay açıklaması ve ek listesi birlikte değerlendirilir. Bu yazı bir hazır ihtar şablonunun her dosyada süreyi durduracağını garanti etmez; metnin gerçek içeriği incelenmelidir.

Taşıyıcı yerine sigortacıya veya ilgisiz bir firmaya gönderilen başvuru bakımından aynı etki varsayılmamalıdır. Temsil, yetki ve talebin taşıyıcıya gerçekten ulaşıp ulaşmadığı önemlidir. Bir müşteri hizmetleri adresinden cevap alınması muhatap sorununu her durumda kesin çözmez. Yazışma dizisi, sözleşmedeki taraf ve talep konusu birlikte saklanmalıdır.

Gönderim ile ulaşma delili aynı şey değildir

CMR m.32/2, talebin alınması, cevabın alınması ve belgelerin iadesi olgularına dayanan tarafa ispat yükü yükler. “Gönderdim” demek yerine teslim veya ulaşma kaydı aranmalıdır. Noter, kayıtlı gönderi veya elektronik yazışma, içeriği ve muhatabı belgelemek bakımından değerlendirilebilir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın eklerin ne olduğunun da gösterilmesi gerekir.

Elektronik yazışmada yalnız ekran görüntüsü yerine, mümkünse mesajın aslı, tarih ve muhatap bilgileri, ek dosyalar ve cevap zinciri korunmalıdır. Dosyada birden fazla sevkiyat varsa her talep hangi taşıma ve zarar kalemine ait olduğunu göstermelidir. Sonradan oluşturulan bir özet, ilk gönderilen talebin gerçek içeriğini tek başına kanıtlamaz. Gerekli kayıtlar süre bitimine çok yakın bırakılmamalıdır.

Yazılı ret ve ekli belgelerin iadesini ayrı izleyin

Taşıyıcının “incelemedeyiz” cevabıyla ödeme talebini yazılı reddetmesi aynı şey değildir. Ret bildirimi, hangi talebi ve hangi kısmı karşılamadığı üzerinden okunmalıdır. Talebe belge eklenmişse bunların iadesine ilişkin kayıt da ayrı tutulmalıdır. “Ret e-postası geldi, kesin olarak bütün süre yeniden başladı” veya “evrak gönderildi, süremiz sınırsız” gibi genellemeler kullanılmamalıdır.

Eklerin hiç bulunmaması, elektronik kopya olarak iletilmesi veya iade durumunun tartışmalı olması hâlinde somut dosyanın hukuki değerlendirmesi gerekir. Bu rehber, elektronik kopyaların iadesinin her durumda nasıl gerçekleşmiş sayılacağını kesinleştirmez. Metnin ret ve iade şartlarını gözden kaçırmadan, talep gönderimi ile cevabı ve ek hareketlerini aynı çizelgede gösterin.

Talebin bir kısmı kabul edilmişse, m.32/2 uyarınca süre yalnız uyuşmazlığı devam eden kısım bakımından yeniden işlemeye başlar. Kabul yazısı, gerçek ödeme ve kalan kalemler bu nedenle ayrı incelenmelidir. Kısmi kabulden her alacağın ödendiği veya tartışmalı kısmın tamamının kabul edildiği sonucu çıkarılmaz. Hesap, kabul edilen ve itiraz edilen tutarları birbirine karıştırmamalıdır.

Aynı talebi tekrar göndermek yeni süre sağlamaz

CMR m.32/2, aynı konuya ilişkin sonraki taleplerin süreyi yeniden durdurmayacağını açıkça belirtir. Taşıyıcıyla görüşmenin sürmesi, tekrar fatura kesilmesi veya aynı ihtarın yeniden gönderilmesi bu nedenle güvenli bir süre uzatma yöntemi değildir. Sonraki yazının gerçekten farklı talebe mi yoksa öncekinin tekrarına mı ilişkin olduğu içerikten belirlenmelidir.

Süre zaten dolmuşsa sonradan bir talep yazısı göndererek bunun kendiliğinden canlandırılacağı varsayılmamalıdır. CMR m.32/4, zamanaşımına uğramış hakkın karşı dava veya takas yoluyla kullanılmasını da sınırlayan özel hüküm içerir. Borç ikrarı, dava veya takip gibi başka işlemlerin etkisi m.32/3 ve uygulanacak mahkeme hukuku çerçevesinde ayrıca incelenir.

Başlangıç, bir yıl ve üç yıl ayrımı

CMR m.32 genel olarak bir yıllık, kasten kötü hareket veya davaya bakan mahkemenin hukukunca buna eşdeğer sayılan kusurda üç yıllık zamanaşımı düzenler. Her hasarda otomatik üç yıl uygulanmaz. Kısmi kayıp, hasar ve gecikmede teslim; tam kayıpta kararlaştırılan teslim süresinden sonraki otuzuncu gün veya teslim süresi yoksa taşıyıcının teslim almasından sonraki altmışıncı gün; diğer hâllerde sözleşmenin kurulmasından sonraki üç ayın bitimi önemlidir. Başlangıç günü hesaba katılmaz.

Hasar ve gecikmeye ilişkin CMR m.30 çekinceleri de zamanaşımı değildir. Özellikle gecikme için yirmi bir günlük yazılı çekince ile m.32/2 yazılı talebin işlevleri ayrı değerlendirilir. Bir yazının iki işlevi de gördüğü ileri sürülebilir; fakat bu, içerik, muhatap ve ilgili süreler incelenmeden kabul edilmemelidir. Bildirim yapıldığı için bütün süre sorunlarının çözüldüğü söylenemez.

Bir kararın gerekçesi ile bozma nedenini karıştırmayın

Yargıtay 11. HD’nin 22.02.2010 tarihli E.2008/11391, K.2010/1942 kararında, Türkiye–İngiltere taşımasında hasarlı emtia için sigortacının rücu talebi incelenmiştir. Tam metin, ilk derece mahkemesinin hasar talebine ilişkin ihtarın m.32/2 kapsamında süreyi durdurduğu yönündeki değerlendirmesini aktarır. Yargıtay kararı ise özellikle sınırlı sorumluluğun kaldırılması ve faiz başlangıcına ilişkin gerekçelerle bozmuştur.

Bu kararın ilk derece gerekçesi, her son gün gönderilen ihtarın mutlaka zamanında ve yeterli olduğu şeklinde kullanılmamalıdır. Somut ulaşma ve ret/iade kayıtları önemini korur. Kararda CMR m.27’deki yazılı ödeme isteğiyle ilgili faiz değerlendirmesi de vardır; faiz başlangıcı ve zamanaşımının durması aynı hukuki soru değildir. Sadece karar başlığı veya arama özetinden sonuca varmak yanıltıcı olur.

Türk dava ve icra yolu ayrıca belirlenir

CMR m.31, sözleşmeye taraf ülke mahkemelerinde taşıyıcının yerleşimi/iş merkezi veya ilgili şubesi ile teslim alma ve teslim yerleri gibi uluslararası yetki bağlantılarını düzenler. Türkiye’de görev, talep ve taraf sıfatlarına göre ayrıca belirlenir; ticari taşıma uyuşmazlığında asliye ticaret mahkemesi ve TTK m.5/A kapsamındaki para davası arabuluculuğu incelenir. CMR’nin uygulanması bütün Türk takip usullerini kendiliğinden belirlemez.

Genel ilamsız takipte ödeme emrine itirazın İİK m.62’deki genel yedi günü ile, alacaklının itirazın tebliğinden itibaren m.67’deki bir yıllık itirazın iptali yolu ayrı takvimlerdir. Bu bir yıl CMR zamanaşımının yerine geçmez. Arabuluculuk, borç ikrarı, dava ve takibin süreye etkisi ayrıca kontrol edilir. CMR m.32/2’ye dayanılarak icra itirazı veya dava süresinin de durduğu varsayılmamalıdır.

Hazırlık dosyası taşıma sözleşmesi, teslim kaydı, yazılı talebin aslı, ek listesi, ulaşma delili, ret ve iade kayıtlarından oluşan bir kronolojiye dayanmalıdır. Her zarar kaleminin ve sonraki usul işleminin bu çizelgede yeri olmalıdır. Aşağıdaki tam rehber, belgeleri mevcut olarak seçebilmenizi ve hangi işlemin şimdi kontrol edileceğini görmenizi sağlar. Kişiye özel son gün hesaplamaz, seçimi kaydetmez ve talebin kabulü için başarı puanı vermez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

CMR yazılı talep: ulaşma, ret ve belge iadesi rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.