Bu rehber neyi kapsıyor?

Konuya özel koşul ve belge hazırlığı.

Kısa sorular, hangi kayıtların önemli olabileceğini açıklar ve bir belge kontrol listesi sunar. Hak kazanma veya dosyanın sonucu hakkında değerlendirme yapmaz.

Rehberde ele alınan belgeler
  • Sözleşme, ekleri ve iade maddesi
  • Teslim, kabul, onay ve kesin hesap kayıtları
  • Hakedişler, banka ödemeleri ve önceki iadeler
  • Eksiklik, karşı alacak ve tamamlama yazışmaları
  • İade ihtarı ve ulaşma kayıtları
  • Takip, itiraz tebliği ve varsa arabuluculuk kaydı

Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

İş bedelinin büyük bölümü ödenmiş olsa bile hakedişlerden tutulan nakit teminat, müteahhidin önemli bir alacağını oluşturabilir. “İş bitti, teminatı hemen ödeyin” demek her dosyada yeterli değildir; iş sahibinin “henüz kesin hesap yok” cevabı da tek başına süresiz bekletme yetkisi vermez. İlk yapılacak iş, kesilen paranın türünü, iade şartını ve bu şartın gerçekleştiğini gösteren belgeleri aynı dosyada toplamaktır.

1. Nakit kesintiyi banka teminatından ayırın

Bu yazı, hakedişten kesilerek iş sahibi veya üst yüklenicide tutulan paranın iadesine ilişkindir. Banka teminat mektubunun iadesi, nakde çevrilmesinin önlenmesi, ihale öncesi geçici teminat veya ayrı bir güvence hesabı aynı mesele değildir. Bir kayıt üzerinde “teminat” yazması, hepsinin aynı koşul ve zamanaşımına tabi olduğunu göstermez. Sözleşme, ödeme tablosu ve muhasebe kaydı paranın gerçekten kimde olduğunu açıklamalıdır.

Örneğin yüzde beş kesinti yapılmış olması, bütün inşaatlarda kanuni bir yüzde beş iade kuralı bulunduğu anlamına gelmez. Oran, kesinti tabanı, önceki iadeler ve bakiye sözleşmeye göre hesaplanır. Aynı para hem ödenmeyen hakediş bakiyesinde hem teminat iadesinde iki kez istenmemelidir. Alt yüklenicinin alacağında da doğrudan kamu idaresini borçlu saymak yerine kendi sözleşmesindeki muhatap belirlenmelidir.

2. İade şartı ve muacceliyet birlikte incelenir

TBK m.479, aksine düzenleme değerlendirmesi saklı olmak üzere, eser bedelinin teslimde muaccel olmasını esas alır. Ancak taraflar nakit kesintinin iadesini geçici kabul, kesin kabul, kesin hesap onayı, belirli eksikliklerin tamamlanması veya bunlardan sonraki bir süreye bağlamış olabilir. Geçici kabul ile kesin kabul; teslim ile hesap onayı birbirinin yerine kullanılamaz. Hangi şartın hangi belgeyle gerçekleştiği madde madde çıkarılmalıdır.

“İdareden ödeme gelince” gibi hükümler ayrıca okunmalıdır. Üst yüklenicinin tahsilatı, alt yüklenicinin teslimi ve teminatın iadesi farklı olaylara bağlanmış olabilir. İade şartını hakedişin genel vade maddesinden tahmin etmek yerine, sözleşme ekleri ve değişikliklerle birlikte tam metinden belirleyin. Kamu ihale sözleşmesi veya özel şartname varsa o işin tabi olduğu rejim ayrıca kontrol edilir; özel sözleşmeye kamu işi takvimi kendiliğinden taşınmaz.

3. Yargıtay neden teslim ve ödeme belgelerini birlikte istiyor?

Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 13.06.2019 tarihli, E.2018/2398, K.2019/2765 sayılı kararında taşeron, bakiye iş bedeli ve nakit teminat için başlattığı takibe itirazın iptalini istemişti. Sözleşmede hakedişin idare ödemesinden sonraki on gün içinde; teminatın ise taşeron işlerinin idarece onaylanması ve geçici kabulden sonra kırk beş gün içinde iadesi düzenlenmişti. Bu süreler o sözleşmeye aitti.

Daire, teslim, kabul, onay, geçici kabul, üst yüklenici hakedişleri ve ödeme belgeleri toplanmadan verilen kabul kararını eksik inceleme nedeniyle bozdu. İncelemenin takip tarihi itibarıyla muacceliyet ve iade şartlarına yönelmesini istedi. Dolayısıyla karar, her taşerona kırk beş gün sonra otomatik ödeme hakkı tanımıyor. Müteahhit açısından ders, tutarın kesildiğini göstermenin yanında iade takviminin dayandığı olayları da kanıtlamaktır.

4. Kabul veya onay hiç yapılmıyorsa

İş sahibinin kabul veya hesabı sürüncemede bırakması ayrıca incelenebilir. TBK m.175, bir tarafın koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı engellemesi durumunda koşulun gerçekleşmiş sayılmasını düzenler. Ancak her gecikme otomatik kötü niyet değildir. Koşulun hukuki niteliği, işin hazır oluşu, kabul talebi, teslim edilen hesaplar, gerçek eksiklikler ve gecikmenin nedeni somutlaştırılmadan bu hükümle iade tarihi üretilemez.

Hazırlıkta tarihli kabul çağrıları, eksik iş listeleri, tamamlanma tutanakları ve gönderim-ulaşma kayıtları önemlidir. İş sahibinin hangi eksikliği iade engeli saydığını yazılı olarak açıklaması istenebilir. Bu talep, gerçekten yapılmamış işi yapılmış göstermez. Teslim ve kabul kaydı yoksa bunların neden bulunmadığı ile fiilî kullanım ve yapılan incelemeler arasındaki bağ ayrıca değerlendirilmelidir.

5. Kesinti hesabı, mahsup ve faiz dosyası

Her hakediş için brüt tutar, kesinti oranı, kesilen para, yapılan ödeme ve önceki iade ayrı satırda gösterilmelidir. Banka hareketiyle hakediş raporu arasındaki fark yalnız teminat olmayabilir; vergi, avans, ceza veya başka kesintiler de bulunabilir. Borçlu tarafın ayıp, gecikme veya zarar iddiası hangi alacak ve miktara dayandırılıyor kontrol edilmelidir. Salt “zararım var” ifadesi bütün teminatın kalıcı olarak tutulabileceğini kendiliğinden kanıtlamaz.

Muacceliyet ile temerrüt de ayrıdır. TBK m.117 uyarınca genel olarak muaccel borç için ihtar gerekir; kanundaki kesin vade ve diğer istisnalar ayrıca incelenir. İade günü geldi diye geçmiş bütün dönem için faiz oluştuğu varsayılmamalıdır. Talep yazısında sözleşme maddesi, gerçekleşen iade şartı, bakiye ve ödeme istemi belirlenmeli; muhataba ulaştığı ispatlanmalıdır. Faiz türü ve başlangıcı ilişkinin niteliğiyle birlikte hesaplanır.

6. Dava, arabuluculuk ve takip yolu

Ticari nitelikteki uyuşmazlıkta görev TTK m.4–5 üzerinden asliye ticaret yönünden değerlendirilir. Tüketici ilişkisi veya başka özel görev varsa ayrıca ayrılır. Sözleşmenin kamu projesiyle bağlantısı, özel hukuk alacağını tek başına idari dava yapmaz. Yetkide genel olarak davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri; varsa geçerli yetki anlaşması ve özel hükümler birlikte incelenir. Sözleşmede şehir adı yazması tek başına her yetki kaydını geçerli kılmaz.

Ticari para alacağı, tazminat veya itirazın iptali davasında TTK m.5/A arabuluculuk şartı kontrol edilir. Genel ilamsız takipte borçlu ödeme emrine tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir; süresinde itiraz takibi durdurur. İtirazın iptali davası için İİK m.67’de itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl öngörülür. Muaccel olmadan takip, gereksiz gider ve karşı talepler doğurabilir; “önce takip açalım, belgeleri sonra buluruz” yaklaşımı güvenli değildir.

7. Beş yıl ile bir yıllık dava süresini karıştırmayın

Eser sözleşmesinden doğan olağan alacaklarda TBK m.147/6 kapsamındaki beş yıllık zamanaşımı gündeme gelir; m.149 muacceliyetle başlangıcı düzenler. Kesintinin ayrı bir hukuki ilişkiden kaynaklanması veya özel rejim bulunması hesabı değiştirebilir. İtirazın iptalindeki bir yıllık özel süre ise başka başlangıca sahip ayrı bir dava süresidir; beş yıla ek yıl sağlamaz. Kaçırılırsa genel alacak davası ihtimali zamanaşımı yönünden ayrıca değerlendirilir.

Salt ihtar göndermek zamanaşımını kendiliğinden kesmez. TBK m.154’te borç ikrarı, kısmi ifa ve dava veya takip gibi kesilme nedenleri düzenlenir; hangi kaydın hangi alacağı kapsadığı incelenmelidir. Son kontrol listesi dört sorudur: gerçekten kesilen bakiye ne, hangi şart gerçekleşti, bu şart hangi tarihte gerçekleşti ve borçlu ne zaman temerrüde düştü? Aşağıdaki rehber bu hazırlığı düzenler; alacağın kabulünü veya tahsilini garanti etmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Nakit teminat iadesi: müteahhidin koşul ve belge rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.