Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Şantiyede iş devam ederken hakedişin ödenmemesi, müteahhidin malzeme, işçilik ve nakit akışını doğrudan etkiler. Buna rağmen “para gelmedi, bütün işi bıraktım” yaklaşımı her sözleşmede korunmaz. Önce hangi ödemenin vadesinin geldiği, kimin önce ifa edeceği ve iş sahibinin hangi karşı edimi istediği belirlenir. Geçici olarak ifadan kaçınma, alacağı takip etme ve sözleşmeyi sona erdirme farklı hukuki adımlardır; biri diğerinin yerine geçmez.

1. Sözleşmedeki ödeme sırasını çıkarın

TBK m.479’da kural olarak iş bedeli eserin tesliminde muaccel olur; parça parça teslim ve buna göre belirlenen bedelde ilgili parçanın teslimi önem taşır. Taraflar ayrıca avans, aylık hakediş, imalat seviyesi veya belirli onay üzerine ödeme kararlaştırmış olabilir. İş henüz bitmedi diye her ara ödemenin istenemeyeceği söylenemeyeceği gibi, fatura düzenlendi diye sözleşmede teslim sonrasına bırakılan bedelin vadesi de kendiliğinden gelmez.

Hazırlıkta ödeme maddesi, ekler, iş programı, hakediş hazırlama/onay usulü ve ödeme tarihi birlikte okunmalıdır. Hakedişin sunulması, onaylanması ve ödenmesi ayrı tarihler olabilir. Örneğin kararlaştırılmış bir imalat aşaması tamamlanıp ödeme koşulu gerçekleşmişse, sonraki aşama için istenen işe karşı bu ödenmeyen kalem ayrıca değerlendirilir. Yalnız genel bakiye tablosu, hangi aşamanın hangi gün muaccel olduğunu her zaman göstermez.

2. TBK m.97 her gecikmede otomatik durdurma izni değildir

M.97 karşılıklı borç yükleyen sözleşmede ifa isteyen tarafın, daha sonra ifa etme hakkı olmadıkça, kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını önermiş olmasını arar. Müteahhit açısından temel soru, sözleşmeye göre önce işi tamamlamakla mı yükümlü olduğu, yoksa iş sahibinin gerçekleşmiş ara ödeme borcunun mu karşı edim düzeninde önce geldiğidir. Bu sıra araştırılmadan ödemezlik savunmasının uygulanabileceği kesinleştirilemez.

Tartışmalı küçük bir kesinti ile bütün şantiyenin kapanması arasında da ayrı bir kapsam değerlendirmesi gerekir. İfadan kaçınılan iş, ödenmeyen karşı edim, varsa kabul edilen bakiye ve tarafların gerçek davranışı açıklanmalıdır. Buradaki hazırlık, müteahhidin her işi durdurabileceği sonucunu üretmez. Haksız durdurma iddiası gecikme cezası, zarar, teminat ve iş sahibinin sözleşmeyi sona erdirme talebiyle karşılaşabilir; korunmak istenen alacak kadar bu karşı risk de dosyalanmalıdır.

3. İfa güçsüzlüğü, ödeme tartışmasından farklıdır

TBK m.98, karşı tarafın ifa güçsüzlüğü nedeniyle hakkın tehlikeye düşmesini ayrıca düzenler; iflas ve sonuçsuz haciz kanunda belirtilen örneklerdir. Koşulları varsa karşı edim güvence altına alınana kadar kendi ediminden kaçınma ve uygun sürede istenen güvence verilmezse dönme gündeme gelebilir. Her geç havale, ödeme itirazı veya söylenti, bu koşulların gerçekleştiğini kanıtlamaz.

Bu yolda borcun tutarı kadar güçsüzlüğü ve alacağın neden tehlikeye düştüğünü gösteren kayıtlar önemlidir. Güvence istemi, muhatabı, kapsamı ve uygun süre incelemesi somutlaştırılır. “Banka kredisi çıkmadı” açıklamasını tek başına iflasla eşitlemek veya güvence istenmeden sözleşmeden çıkış sonucu varsaymak doğru değildir. M.97’deki ifa sırası ile m.98’deki tehlike koşulları aynı gerekçeye indirgenmemelidir.

4. İhtar, temerrüt ve sona erme adımlarını ayırın

M.117’de genel olarak muaccel borç için ihtar gerekir; birlikte belirlenen ödeme günü gibi istisnalar ayrıca incelenir. Bildirim, hangi sözleşme maddesine dayanan hangi hakedişin hangi tarihte ödenmesi gerektiğini ve hangi talebin iletildiğini göstermelidir. Gönderim kadar muhataba ulaşma da belgelenir. Sadece “tüm haklarımız saklıdır” ifadesi, ödeme koşulunu veya durdurmanın başlangıç ve kapsamını açıklamaz.

Sözleşmeden çıkış düşünülüyorsa m.123–125’in uygun ek süre, süre gerekmeyen haller ve seçimlik hak düzeni ayrıca incelenir. Her sözleşme için kanuni sabit yedi veya otuz günlük genel ek süre yoktur. İfa istemek, ifa yerine zarar istemek ve dönmek farklı sonuçlar doğurur; yapılmış imalat ve tasfiye hesabı da incelenir. Geçici durdurma yazısını, hukuki etkisi araştırılmamış bir fesih bildirimiyle karıştırmak müteahhidin konumunu zayıflatabilir.

5. Bir karşıoy genel Yargıtay kuralı değildir

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 03.03.2026 tarihli E.2025/2723, K.2026/771 kararında kamu yapım işiyle bağlantılı hakediş ve gecikme cezası uyuşmazlığı incelendi. Çoğunluk, yüklenicinin alacak talebinin reddine ilişkin sonucu onadı. Karşıoy ise iş sahibinin hakediş ödememesinin gecikmeye etkisinin incelenmesini ve belirli koşullarda yüklenicinin işe devam etmeme yetkisini tartışarak bozma görüşü bildirdi.

Bu metni “Yargıtay ödeme yapılmazsa her müteahhit işi durdurabilir dedi” diye aktarmak yanlıştır. Karşıoy, çoğunluğun kabul ettiği hüküm değildir; dosyadaki özel hakediş süresi de bütün özel sözleşmelere taşınamaz. Kararın gösterdiği pratik risk, ödeme iddiasıyla ceza ve net hesap sonucunun ayrı ispat gerektirmesidir. Kamu ihalesi veya özel şartname varsa onun hakediş, bildirim ve çekince düzeni ayrıca okunur.

6. Şantiye ve süre etkisini durmadan önce belgeleyin

İmalat seviyesi, tamamlanan işler, eksikler, tarihli fotoğraflar, günlükler, personel/ekipman ve malzeme kayıtları bir araya getirilir. Hangi ödeme eksikliğinin hangi iş kalemini hangi tarihten itibaren etkilediği gösterilmelidir. Ödeme gecikmesiyle aynı dönemde müteahhitten kaynaklanan gecikmeler veya eksik işler varsa bunlar saklanmamalı; ayrı değerlendirilmelidir. Bir faturanın ödenmemesi, bütün gecikme günlerinin iş sahibine yüklenmesini tek başına sağlamaz.

Delil kaybolacak veya ileride ileri sürülmesi ciddi biçimde zorlaşacaksa HMK m.400 kapsamında hukuki yarara dayanan delil tespiti değerlendirilebilir. Bu işlem alacağın haklılığını kesinleştirmez veya kendiliğinden işi durdurma izni vermez. Fiilî durdurma planında şantiye güvenliği, mevcut imalatın korunması ve teslim kayıtları ayrıca düzenlenmelidir; rehber “şimdi işi bırak” talimatı üretmez.

7. Alacağın tahsili ve süre dosyası ayrı yürür

Ticari nitelikteki uyuşmazlıkta görev asliye ticaret yönünden; tüketici veya başka özel rejimde ilgili görev kuralıyla incelenir. Yetkide davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve varsa geçerli özel düzenleme birlikte kontrol edilir. Ticari para/tazminat veya itirazın iptali davasında TTK m.5/A arabuluculuk şartı değerlendirilir. İşi durdurma hazırlığı tahsil için dava veya takip başlatmanın yerine geçmez.

Olağan eser alacaklarında TBK m.147/6’daki beş yıl ve m.149’daki muacceliyet başlangıcı gündeme gelir; somut talep veya özel rejim ayrıca doğrulanır. Salt ihtar, zamanaşımını kendiliğinden kesmez. Genel ilamsız ödeme emrine yedi günde itiraz takibi durdurur; alacaklıya itiraz tebliğinden başlayan bir yıllık itirazın iptali süresi ayrı izlenir ve alacak zamanaşımına ek yıl vermez. Son dosya; ödeme sırası, muaccel bakiye, bildirim, işin durumu ve seçilecek yolun sonuçlarını birlikte açıklamalıdır.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Ödenmeyen hakediş: işi durdurmadan önce müteahhidin hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.