Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

İş sahibinin verdiği proje, malzeme veya uygulama talimatı sorunluysa müteahhidin savunması yalnız “ben isteneni yaptım” cümlesine dayanmamalıdır. Türk Borçlar Kanunu, işi uzmanlık ve özenle yürütme yanında, eserin gereği gibi veya zamanında tamamlanmasını tehlikeye düşüren durumun hemen bildirilmesini arar. Sonradan açılan ayıp davasında projeyi kimin hazırladığı kadar, riskin ne zaman fark edildiği, hangi açıklıkta bildirildiği ve zararla bağlantısı da önem taşır. Bu yazı, özel hukuk eser sözleşmesinde müteahhidin bildirim ve delil dosyasını nasıl kurabileceğini açıklar.

1. Projenin iş sahibinden gelmesi neyi değiştirir?

TBK m.471, müteahhidin benzer işleri üstlenen basiretli bir yükleniciden beklenen meslekî ve teknik kurallara uygun davranmasını esas alır. Bu nedenle projeyi veya malzemeyi kimin sağladığı belirlenmelidir; fakat iş sahibinin tedariki müteahhidin bütün özen yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Sözleşmedeki tasarım, uygulama, kontrol ve koordinasyon görevlerini ayırın. İş sahibinin danışmanının hazırladığı çizim ile müteahhidin kendi uygulama detayı aynı sorumluluk başlığı altında otomatik toplanamaz.

TBK m.472, müteahhidin sağladığı malzemenin ayıbı için satıcı gibi sorumluluğunu; iş sahibinin sağladığı malzemeyi ise gereken özenle kullanma, hesap verme ve artanı iade etme borcunu düzenler. Maddenin son fıkrası malzeme veya gösterilen yerin ayıbı yanında, gereği gibi ya da zamanında ifayı tehlikeye düşüren başka durumları da kapsar. Proje uyumsuzluğu bu çerçevede somut olarak incelenir. Her teknik belirsizlik otomatik proje hatası, her proje hatası da otomatik iş sahibi sorumluluğu değildir.

2. Bildirim ne zaman ve hangi içerikle yapılmalı?

TBK m.472/son “hemen” bildirim ister; sabit bir yedi günlük veya otuz günlük bekleme hakkı tanımaz. Riskin ne zaman anlaşıldığını ve o anda hangi imalatın etkilenebileceğini kaydedin. Bildirimde ilgili proje sürümünü, iş kalemini, gözlenen sorunu ve öngörülen kalite veya süre sonucunu somutlaştırın. “Projede sorun var” gibi genel bir kayıt, sonradan tartışılan belirli riskin açıklandığını göstermeye yetmeyebilir. Gerekli teknik değerlendirme ile iş sahibinin karar veya revizyon talebini birbirine bağlayın.

Bu hüküm her bildirim için tek bir zorunlu şekil öngörmez; ancak ispat bakımından açık içerikli ve ulaşması izlenebilir kayıt önemlidir. Sözleşmenin bildirim usulü, muhatap ve temsil yetkisi ayrıca kontrol edilir. E-posta, şantiye tutanağı veya yazı değerlendirilirken ekler, gerçek alıcı ve cevap zinciri korunmalıdır. İş sahibine ulaşması gereken uyarının yalnız alt yükleniciye veya yetkisi belirsiz bir kişiye iletilmesi aynı hukuki sonucu kendiliğinden doğurmaz. Sonradan düzenlenen belge geçmişte yapılmamış bildirimin yerine geçirilmemelidir.

3. İş sahibi uyarıya rağmen devam isterse

TBK m.476’ya göre ayıp, müteahhidin açık ihtarına rağmen iş sahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya herhangi bir sebeple iş sahibine yüklenebiliyorsa iş sahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz. Savunma için yalnız talimat değil, açık uyarı, uygulanacak iş, sonradan ortaya çıkan ayıp ve bunların bağlantısı birlikte değerlendirilir. İş sahibinin cevabını, uyarıdan önceki ve sonraki talimatları ayırarak saklayın. “Sorumluluk bana ait değildir” şeklindeki soyut bir kayıt teknik neden-sonuç analizinin yerine geçmez.

Örneğin iş sahibi bir yalıtım detayını değiştirmek isteyebilir. Müteahhidin yalnız değişikliği kabul ettiğini gösteren tutanak ile, belirli birleşim noktasında su geçişi riski açıklanarak revizyon istendiğini ve buna rağmen aynı talimatta ısrar edildiğini gösteren kayıt farklıdır. Bununla birlikte açık ihtar, ruhsata veya emredici teknik kurallara aykırı yahut tehlikeli uygulama yapma izni değildir. Güvenlik ve hukuka uygunluk sorununda ilgili teknik ve hukuki süreç ayrıca belirlenmelidir; genel bir devam veya işi durdurma kararı bu rehberden çıkarılamaz.

4. Yargıtay neden yalnız iş sahibinin rızasıyla yetinmiyor?

Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 11.12.2018 tarihli, E.2018/1636, K.2018/4976 kararında yangın merdiveninin yapılmaması ve kazan dairesinin projedekinden farklı yere kurulması tartışıldı. Müteahhitler kat maliklerinin rızasına dayanmıştı. Daire, genel ihbar yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ileri sürülüp kanıtlanmadığını belirterek ilgili taleplerin reddini doğru bulmadı ve kararı bozdu. Bu karar, rıza ile riskin sonuçlarını açıklayan uyarının birbirinin yerine konamayacağını gösterir; hukuka aykırı imalat için bir onay modeli oluşturmaz.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 10.02.2022 tarihli, E.2021/3310, K.2022/690 kararında ise başka bir yüklenicinin yaptığı istinat duvarı üzerine gerçekleştirilen işler ve çökme tartışıldı. Daire; proje, zemin, sonradan getirilen yük, imalat etkisi ve TBK m.472 uyarınca bildirim yükümlülüğü hakkında yeterli inceleme bulunmadığını belirterek bozma kararı verdi. Sonuç “duvarı başkası yaptıysa sorumluluk yoktur” değildir. Karar, farklı ekiplerin işlerinin ve bildirimin uzman incelemesiyle ilişkilendirilmesi gerektiğini gösterir; kesin kusur dağılımı belirlemez.

5. Hangi belgeler savunmayı somutlaştırır?

İlk grup sözleşme, görev dağılımı ve proje sürümleridir: hangi çizimin kim tarafından, hangi tarihte ve hangi yetkiyle verildiğini gösterin. İkinci grup riskin fark edildiği andaki teknik kayıtlardır: fotoğraflar, testler, ölçümler ve ilgili uzman değerlendirmesi. Üçüncü grup uyarının içeriği, ekleri, iletim ve ulaşma delilleriyle iş sahibinin cevabıdır. Dördüncü grup uygulamanın hangi talimata göre sürdüğünü ve son durumunu gösteren şantiye kayıtlarıdır. Birden çok sebep varsa müteahhidin kendi işçilik veya koordinasyon payı da incelenir.

İmalat kapanacak, onarılacak veya başka ekip tarafından değiştirilecekse HMK m.400’deki hukuki yarar koşuluyla delil tespiti değerlendirilebilir. Dava öncesinde esas davaya bakacak mahkeme veya incelenecek şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi; dava açıldıktan sonra yalnız davaya bakan mahkeme m.401 çerçevesinde değerlendirilir. Tespit, esasa ilişkin sorumluluk kararı değildir ve uyarının yerine geçmez. HMK m.190’daki genel ispat yükü kuralı gereğince, lehine sonuç bağladığı bildirim ve talimat vakıalarını ileri süren müteahhit bunların delilini hazırlamalıdır.

6. Hemen bildirim ile ayıp zamanaşımı aynı süre değildir

Müteahhidin TBK m.472 kapsamındaki derhâl bildirim borcu, iş sahibinin teslim sonrası gözden geçirme ve ayıp bildirimiyle karıştırılmamalıdır. TBK m.477 kabul ve sonradan ortaya çıkan ayıp bildirimini ayrıca düzenler; kabulün sonuçları ve istisnaları somut olarak incelenir. Proje riskini önceden bildirmek, teslimdeki ayıp bildirimine cevap vermek ve zamanaşımı savunması kurmak farklı işlerdir. Tek bir tutanak bunların bütün koşullarını otomatik karşılamaz.

TBK m.478, ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar için teslimden başlayarak taşınmaz yapı dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl; müteahhidin ağır kusurunda eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl öngörür. Bunlar “hemen bildirim” için bekleme süreleri değildir. Teslimin gerçekleşip gerçekleşmediği, iddianın ayıp mı başka ihlal mi olduğu ve özel rejim bulunup bulunmadığı ayrıca belirlenmelidir. Her inşaat uyuşmazlığına otomatik beş yıl denmemeli; özel dosyanın son günü bu araçla hesaplanmamalıdır.

7. Bildirim, alacak talebi ve dava yolunu ayırın

Risk bildirimi yapılması müteahhide otomatik ek ücret, süre uzatımı veya fesih hakkı vermez. Revizyonun kapsamı, sözleşmenin bedel yapısı, iş sahibinin işbirliği ve gecikmenin kaynağı ayrıca incelenir. Ayıp giderim bedeli veya gecikme cezası talebi geldiyse hangi iş kalemine, hangi nedene ve hangi tutara itiraz edildiğini ayırın. Bildirim dosyasını bu talebe cevap veren teknik ve sözleşmesel savunmayla eşleştirin; yalnız ihtar gönderildiği için karşı talebin ortadan kalktığını varsaymayın.

Görev, tarafların ve işlemin niteliğine göre belirlenir: ticari davada asliye ticaret, tüketici işleminde tüketici mahkemesi ve ilgili hakem heyeti kuralları; diğer özel hukuk uyuşmazlıklarında genel görev kuralları incelenir. Ticari para davalarında TTK m.5/A, tüketici mahkemesindeki davalarda istisnalarıyla 6502 m.73/A arabuluculuk ayrıca kontrol edilir. Genel yer yetkisinde davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri bağlantıları, özel veya sözleşmesel yetki kuralları saklı kalmak üzere değerlendirilir. Kamu yapım işi veya taşınmaz devri içeren karma sözleşme bu rehbere otomatik uydurulmamalıdır.

8. Müteahhit için uygulanabilir hazırlık sırası

Önce sözleşme türünü, teknik görev dağılımını ve geçerli proje sürümünü belirleyin. Sonra riskin fark edilme anını, açık uyarıyı, doğru muhataba ulaşmayı ve iş sahibinin cevabını kronolojik olarak eşleştirin. Ardından revizyon ve fiilî uygulamayı, zarar iddiasıyla bağlantısını inceletin; değişecek delili gerekiyorsa zamanında koruyun. Dava veya resmî takip başlamışsa gerçek tebligatı gecikmeden inceletin. Bu sıra, savunmayı “iş sahibi istedi” ifadesinden somut talimat, uyarı ve teknik delile taşır.

Bu metin 1 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilen kaynaklara dayalı genel bilgilendirmedir. İki Yargıtay kararının tam metni okunmuş; bozma gerekçeleri kesin sorumsuzluk veya kusur kararı olarak sunulmamıştır. İş güvenliği, ruhsat, özel kamu yapım şartları, tüketiciye özgü hükümler ve başka sorumluluk türleri ayrıca değerlendirilir. Tam rehber konuya özgü sorular, ayrı belge seçimi ve ofis logolu hazırlık raporu içerir. Seçilmeyen belge otomatik eksik veya zorunlu sayılmaz; rehber kişisel veri istemez, seçimleri kalıcı kaydetmez ve dava sonucu tahmin etmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Hatalı proje ve talimat: müteahhidin uyarı ve delil rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.