Bu rehber neyi kapsıyor?

İş sahibinin ödeme gücü tehlikesinde güvence istemini hazırlayan müteahhitler.

Kısa sorular, hangi kayıtların önemli olabileceğini açıklar ve bir belge kontrol listesi sunar. Hak kazanma veya dosyanın sonucu hakkında değerlendirme yapmaz.

Rehberde ele alınan belgeler
  • Tam sözleşme, ödeme ekleri ve sonraki iş programı
  • Güçsüzlük ve hakkın tehlikesine ilişkin hukuka uygun kayıtlar
  • Mevcut ve önerilen güvence araçlarının tam metinleri
  • Güvence istemi, uygun süre gerekçesi, ulaşma ve cevaplar
  • İmalat durumu, güvenlik, koruma ve karşı bildirim kayıtları
  • Alacak hesabı, arabuluculuk ve varsa tam dava / tebliğ dosyası

Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

İş sahibinin ödeme gücüne ilişkin sorunlar, müteahhit daha sonraki imalat için yeni malzeme ve işçilik giderine girmeden ortaya çıkabilir. Sorun yalnız geçmişteki bir hakedişin ödenmemesi değildir: devam eden işin karşılığının da alınamama tehlikesi doğabilir. Böyle bir durumda TBK m.98, belirli koşullarda güvence sağlanıncaya kadar ifadan kaçınmayı ve uygun sürede istenen güvence verilmezse sözleşmeden dönmeyi düzenler. Ancak geç ödenen bir fatura, söylenti veya tek başına nakit sıkışıklığı açıklaması otomatik olarak bu hakları doğurmaz.

1. Ödeme gecikmesi ile ifa güçsüzlüğünü ayırın

TBK m.98 bakımından karşılıklı borç yükleyen sözleşme, karşı tarafın ifa güçsüzlüğü ve bunun diğer tarafın hakkını tehlikeye düşürmesi birlikte değerlendirilir. Kanun iflası ve sonuçsuz haczi özellikle örnekler. Bu örnekleri, yalnız bu iki belge varsa başvurulabilecek kapalı bir liste olarak okumamak gerekir; buna karşılık her borç tartışmasını güçsüzlük saymak da doğru değildir. İş sahibinin hangi ödeme yükümlülüğünü yerine getiremeyeceği ve müteahhidin hangi karşılığının tehlikede olduğu gösterilmelidir.

Örneğin sadece ölçüm miktarı tartışıldığı için bir hakedişin ödenmemesi ile iş sahibinin malvarlığı üzerinde sonuçsuz kalan takipler bulunması aynı dosya değildir. İkinci durumda dahi takip kayıtlarının hangi kişiye ait olduğu, güncelliği ve sözleşmedeki ödeme borçlusuyla ilişkisi araştırılır. İş sahibinin bağlı şirketinin sorunu, doğrudan sözleşme borçlusunun güçsüzlüğü sayılmaz. Bu ayrım, somut belgeye dayalı hukuki değerlendirmedir; rehberin işaretlenen bir yanıtla kesinleştirebileceği bir teşhis değildir.

2. Önce müteahhidin hangi işi yapması gerektiğini belirleyin

TBK m.97 karşılıklı ifanın sırasını, m.98 ise güçsüzlük nedeniyle doğan tehlikeyi ele alır. Müteahhidin sözleşmede önce imalatı tamamlamakla yükümlü olması, m.97 değerlendirmesinde önemlidir; m.98’in ayrıca incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Bedelin ne zaman istenebileceğinde m.479 ve kararlaştırılan avans veya ara ödeme şartları birlikte okunur. Fatura kesmek, teslim sonrasına bırakılmış her bedeli kendiliğinden muaccel hale getirmez.

Hazırlık dosyasında tamamlanmış imalat, henüz yapılmamış işler, bunların maliyeti, ilgili ödeme aşaması ve mevcut teminatlar ayrı gösterilir. Güvence talebiyle tahsili istenen muaccel alacak aynı hesap satırına indirgenmemelidir. Mevcut bir teminat karşılığı zaten yeterince koruyorsa, hakkın neden hâlâ tehlikede olduğu açıklanmalıdır. Bu çalışma sözleşmeyi tek taraflı yeniden fiyatlandırmak veya iş sahibinden her durumda peşin ödeme almak için genel bir yetki oluşturmaz.

3. Teklif edilen güvenceyi adına göre kabul etmeyin

M.98 karşı edimin güvence altına alınmasını esas alır; her olay için tek bir teminat türü veya sabit yüzde söylemez. Banka teminat mektubu, rehin veya üçüncü kişinin üstlendiği yükümlülük gibi bir öneride, ilgili aracın kendi geçerlilik ve tahsil koşulları ayrıca incelenir. Belgeyi verenin kimliği, yetkisi, tutar, para birimi, kapsam, sona erme ve talep koşulları okunmadan yeterli güvence bulunduğu sonucuna varılmamalıdır.

Örneğin belgenin adı teminat mektubu olsa bile vadesinin ilgili ödeme aşamasından önce bitmesi veya yalnız başka bir işin bedelini kapsaması önemlidir. Aynı şekilde “şirket ortağı ödeyecek” açıklaması, geçerli ve yeterli bir üçüncü kişi güvencesinin yerine geçmez. Bu yazı belirli bir teminat metnini onaylamaz. Güvence sunulduğunda, önceki ifadan kaçınma gerekçesinin devam edip etmediği yeniden incelenir; yeterli güvenceye rağmen süresiz durdurmanın korunacağı varsayılamaz.

4. Güvence istemini ve uygun süreyi somutlaştırın

M.98’de dönme için uygun sürede istenen güvencenin verilmemesi düzenlenir. Her sözleşmeye uygulanacak kanuni sabit yedi, on beş veya otuz günlük bir güvence süresi yazılı değildir. İstenen aracın hazırlanması, tehlikenin ağırlığı, yaklaşan iş aşaması ve tarafların gerçek koşulları değerlendirilerek uygun süre belirlenir. Bildirimde sözleşme, riskin somut dayanakları, hangi karşı edimin korunacağı ve hangi güvencenin talep edildiği açıkça ortaya konmalıdır.

Gönderim ve ulaşma kayıtları saklanmalıdır. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m.18/3’teki yollar ayrıca dikkate alınır; güvence talebinin başka hukuki açıklamalarla birleştirildiği metin bu yönden de kontrol edilir. Sadece “haklarım saklıdır” demek talebin kapsamını açıklamaz. Süre dolunca yeni bir hukuki değerlendirme gerekir: sessizlik sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirdi diye işlem yapılmamalıdır.

5. Geçici kaçınma ile sözleşmeden dönmeyi karıştırmayın

Geçici ifadan kaçınma sözleşmeyi ayakta tutan bir savunma iken dönme, sona erme ve tasfiye sonuçlarını gündeme getirir. M.98 yolu ile muaccel ödeme temerrüdüne ilişkin m.117 ve m.123–125 yolu aynı gerekçeyle uygulanmaz. Hangi hakkın hangi koşulla kullanıldığı, yapılan işlerin hesabı ve mevcut imalatın akıbeti ayrıca belirlenir. Bu nedenle hazırlanan güvence istemini, düşünülmeden yazılmış bir fesih cümlesiyle tamamlamak ciddi risk yaratabilir.

Şantiye durumu, korunacak imalat ve güvenlik tedbirleri tarihli kayıtlarla belgelenmelidir. Güvencesizlik iddiası, mevcut yapıyı tehlikede bırakma veya her gecikmeyi iş sahibine yükleme yetkisi değildir. Haksız kaçınma iddiası gecikme cezası ve zarar taleplerine yol açabilir. İflas, konkordato, doğrudan kamu ihalesi veya arsa payı karşılığı karma ilişki varsa özel rejim ayrıca incelenmeden bu genel hazırlık akışına dayanılarak durdurma ya da dönme kararı verilmemelidir.

6. Bildirim dosyası ile tahsil yolunu ayrı hazırlayın

Güvence isteyen yazı, muaccel bedelin ödenmesini sağlayan bir icra kararı değildir. Ayrı bir bedel veya tazminat istemi için görev, tarafların sıfatı ve talebin niteliğine göre belirlenir: olağan özel hukuk uyuşmazlığında HMK m.2; ticari davada TTK m.4–5 değerlendirilir. Tüketici veya başka özel rejim varsa bu ayrım ayrıca yapılır. Yetkide HMK m.6 ve 10 ile varsa geçerli yetki anlaşması kontrol edilir; her inşaat uyuşmazlığı otomatik olarak aynı mahkemeye götürülemez.

Ticari para alacağı veya tazminat davasında TTK m.5/A uyarınca dava öncesi arabuluculuk değerlendirilir. Güvence talebinin kendisiyle dava açılması veya ilamsız takip başlatılması aynı işlem değildir. Dosyada sözleşmenin tamamı, ödeme programı, riski gösteren hukuka uygun kayıtlar, mevcut ve önerilen teminatlar, bildirimler ve cevaplar bulunmalıdır. İcra, dava veya özel tasfiye süreci başlamışsa tam dosya ve tebliğler üzerinden o sürecin yolu ayrıca seçilir.

7. Güvence süresi zamanaşımı süresi değildir

M.98’deki uygun süre, güvence sağlanması için değerlendirilen süredir; alacağın zamanaşımını uzatan yeni bir tahsil takvimi değildir. Olağan eser alacaklarında TBK m.147/6’daki beş yıllık süre ve m.149’daki muacceliyet başlangıcı kontrol edilir; talebin türü ve özel durumlar ayrıca incelenir. Salt ihtar göndermek zamanaşımını kendiliğinden kesmez. Güvence pazarlığı sürerken alacağın ve varsa başlamış usul işlemlerinin süre dosyası ayrı tutulmalıdır.

Son hazırlık, “iş sahibi para ödeyemiyor” cümlesinden daha ayrıntılı olmalıdır: sözleşme borçlusu, somut güçsüzlük kaydı, tehlikedeki karşı edim, mevcut güvencenin kapsamı, talep edilen koruma, uygun süre ve planlanan hukuki adım birbiriyle eşleştirilir. Aşağıdaki tam interaktif rehber bu ayrımı ve belge hazırlığını destekler. Herhangi bir yanıt, işi durdurma izni, güvence yeterliliği kararı veya sözleşmenin haklı sona erdiği sonucu üretmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

İş sahibinin ödeme güçsüzlüğü: güvence istemi hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.