Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Çekimleri tamamlanan bir film veya dizide oyuncunun adı jenerikte yer almadığında sorun sadece ücret alacağı değildir. Oyuncunun hangi icrayı gerçekleştirdiği, yayımlanan sürümde neyin eksik olduğu ve tanıtılmanın nasıl sağlanabileceği ayrı incelenir. Yapımcının kullanım haklarını devralmış olması, icracı sanatçının adıyla tanıtılma meselesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık her kısa kesitte veya her reklam görselinde aynı biçimde ad yazılması gerektiği de peşinen söylenemez.

Önce icracı sanatçı sıfatını ve yayımlanan icrayı belirleyin

FSEK m.80, eser sahibinin haklarıyla bağlantılı haklar içinde icracı sanatçının haklarını düzenler. Bir eserin özgün biçimde yorumlanması veya icrası, kişinin yapımdaki gerçek katkısıyla birlikte değerlendirilir. Oyunculuk sözleşmesi, rol ve çekim kayıtları, ilgili sahne ve yayımlanan bölüm bu değerlendirmeyi destekler. Kişinin sette bulunması veya bir görselde görünmesi, her olayda aynı hukuki sıfatı kanıtlamaz.

Bu nedenle oyuncu, seslendirme sanatçısı, figürasyon, yalnız görüntüsü kullanılan kişi ve senarist/yönetmen sıfatları birbirine karıştırılmamalıdır. Bir kişi birden fazla sıfat taşıyabilir; her biri için ayrı dayanak gerekir. Bu yazı tespit edilmiş oyuncu icrasıyla bağlantılı tanıtılma hakkına odaklanır. Sadece ücretin ödenmemesi, izinsiz görüntü kullanımı veya yapay ses üretimi farklı hukuki sorular doğurabilir.

Mali hak devri adıyla tanıtılma hakkını silmez

FSEK m.80/I-1-A(1), icracı sanatçının mali haklardan bağımsız olarak ve bunları devrettikten sonra dahi tespit edilmiş icrasının sahibi olarak tanıtılmasını isteme hakkını tanır. Kanun, uygulama şartlarının gerektirdiği durumları ayrıca istisna tutar. İcranın itibarı zedeleyebilecek biçimde tahrif edilmesi veya bozulmasının önlenmesi de aynı bentte düzenlenir; adın eksikliği ile tahrif iddiası aynı şey değildir.

Sözleşmedeki “bütün kullanım hakları yapımcıya aittir” cümlesinden hareketle adın hiçbir yerde belirtilmeyeceği sonucu çıkarılamaz. Öte yandan oyuncuya her mecrada belirli büyüklükte yazı veya belli sırada jenerik vaat edilmişse, bu ayrıca sözleşmesel bir taahhüttür. Kanuni tanıtılma hakkı ile sözleşmede kararlaştırılmış konum, sıra, yazım ve mecranın kapsamı ayrı okunmalıdır.

Tam bölüm, kısa klip ve yanlış isim aynı durum değildir

Tam filmin kapanış jeneriğinde hiç isim bulunmaması, kısa tanıtım videosunda jenerik olmaması veya platform açıklamasında başka bir kişinin yazması farklı olaylardır. Hangi sürümde, hangi tarihte ve hangi bölümde eksiklik olduğu belirlenmelidir. “Uygulama şartları” istisnası, yapımcının sadece unutmuş olmasını her durumda haklı çıkaran genel bir serbestlik değildir; ancak somut yayın biçimi incelenmeden istisnanın uygulanamayacağı da söylenemez.

Yanlış yazılan ad, başka oyuncuya atfedilen rol, adı bulunan fakat sahnesi çıkarılmış kişi ve bir platformda düzeltilip diğerinde eski kalan kopya ayrı kayda alınmalıdır. Düzeltmenin hedefi de bu ayrımla seçilir. Sadece ilerideki yeni kopyaya isim eklenmesi, mevcut çevrim içi sürüm bakımından talebi her durumda çözmez; buna karşılık talep teknik olarak uygulanabilir ve belirli olmalıdır.

Önce delili koruyun, sonra düzeltmeyi isteyin

Yayının bağlantısı, erişim tarihi, yapım/bölüm adı, sürüm bilgisi, ilgili zaman kodu ve jeneriğin tamamı korunmalıdır. Yalnız kendi adının görünmediği bir ekran görüntüsü, bütün jenerikte yer almadığını göstermeyebilir. Platformun açıklama alanı ile videonun iç jeneriği ayrı kayıtlardır. Özgün dosyalar ve kayıtların bağlamı saklanmalı; erişim engeli veya yetki aşımıyla delil elde edilmeye çalışılmamalıdır.

Sözleşme ve ekleri, rol çağrıları, çekim günleri, onaylanan jenerik taslağı, adın doğru yazımına ilişkin önceki yazışmalar ve yapımcının cevabı dosyaya eklenir. Yayın değiştirilecek veya silinecekse HMK m.400 kapsamında hukuki yararı bulunan delil tespiti değerlendirilebilir. Delil tespiti ihlali veya tazminatı kendiliğinden karara bağlamaz; ileride ispatı zorlaşacak olgunun korunmasına hizmet eder.

Düzeltme talebi kime ve nasıl yöneltilmeli?

Sözleşmenin tarafı, fiilî yapımcı, dağıtıcı ve platformun görevleri belirlenmelidir. Aynı ticari markanın görünmesi, bütün şirketlerin sözleşmenin tarafı veya aynı ihlalin sorumlusu olduğunu göstermez. Talepte yapım ve sürüm, icracı sıfatı, eksiklik, dayanak ve istenen düzeltme açıkça yazılır. İçerik ile gönderim ve ulaşma kanıtı birlikte saklanır; herkese gönderilmiş genel bir şikâyet, doğru muhataba belirli talebin yerini tutmaz.

Oyuncu, doğru adının ilgili sürümde belirtilmesini ve düzeltmenin hangi mecralarda yapıldığının bildirilmesini isteyebilir. Bunun her olayda yayının tümden durdurulmasını gerektirdiği söylenemez. Karşı taraf düzeltme yaparsa ilk sürümün delili, cevap ve yeni sürüm birlikte korunur. Sorunun teknik olarak giderilmiş olması, geçmiş ihlalin etkisinin veya ayrıca ileri sürülebilecek talebin dosya özelinde değerlendirilmesini gereksiz kılmaz.

Dava, tedbir ve para talebi birbirinden ayrılır

FSEK m.80 bağlantılı hak sahiplerine ihlalin giderilmesi, önlenmesi ve tazminat yollarından yararlanma imkânı tanır. Adın belirtilmesini veya belirli yayındaki eksikliğin giderilmesini istemekle manevi tazminat istemek aynı talep değildir. FSEK m.70 bakımından manevi zarar ve somut koşullar değerlendirilir. Adın eksik olması, otomatik olarak belirli tutarda tazminat veya kullanım ücretinin katlanması sonucunu doğurmaz.

Acil risk varsa FSEK m.77 ve ilgili HMK hükümleri çerçevesinde ihtiyati tedbir değerlendirilebilir. Yaklaşık ispat, tedbirin kapsamı ve koşulları ayrıca ele alınır. HMK m.393 uyarınca uygulama, kararın tedbir isteyene tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmelidir; aksi hâlde tedbir kalkar. Esas davadan önce verilen tedbirde HMK m.397, uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılıp gerekli evrakın uygulama dosyasına konulmasını öngörür; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Uygulatma ve arabuluculuk gibi diğer işlemlerin süreye etkisi ayrıca kontrol edilmelidir.

Mahkeme, arabuluculuk ve süre kontrolü

FSEK’ten doğan hukuk uyuşmazlıklarında m.76’nın atfıyla fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi görevlidir; bulunmayan yerlerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Bu görev kuralı için SMK m.156/1 dikkate alınır; sınai mülkiyet uyuşmazlıklarının bütün yetki kuralları otomatik aktarılmaz. Yetkide davalının yerleşimi ve haksız fiil bağlantıları ile talebe uygun özel hüküm ayrıca incelenir. Sadece ücret davasının görev yolu bu yazıdan çıkarılmamalıdır.

Dava ticari nitelikte olup bir miktar para talebi içeriyorsa TTK m.5/A’daki dava şartı arabuluculuk değerlendirilir. Sadece adın belirtilmesi veya ihlalin giderilmesi istenen taleple para talebi aynı kapsamda varsayılmamalıdır. Tazminat haksız fiile dayanıyorsa TBK m.72’de öğrenmeden itibaren iki ve fiilden itibaren on yıllık zamanaşımı; şartları varsa daha uzun ceza zamanaşımı gündeme gelir. Sözleşmesel talebin süresi ise niteliğine göre ayrı belirlenir.

Devam eden yayın, eski sürüm, yeni yükleme ve öğrenme tarihi ayrılmadan tek son gün söylenemez. Yapımcıya yazmak veya platformdan yanıt beklemek sürelerin her durumda durduğu anlamına gelmez. İhtiyati tedbirin usul süreleri de tazminat zamanaşımı değildir. Aşağıdaki tam rehber sıfat, sürüm, eksiklik ve belge hazırlığını ayırır; karar, başarı puanı veya kişiye özel süre hesabı üretmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Jenerikte isim: oyuncunun tanıtılma ve düzeltme hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.