Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Çekim arasında verilen bir poz, prova kaydı veya kamera arkası görüntüsü daha sonra yapımcının, ajansın ya da bir markanın tanıtım hesabında yayımlanabilir. Oyuncunun kameraya baktığı, ücret aldığı veya çekime katıldığı söylenerek her paylaşımın izinli olduğu sonucuna varılamaz. Önce hangi görüntünün, kim tarafından, hangi amaçla kullanıldığını ve iznin kapsamını ayırmak gerekir. Fotoğraf çekilmesine rıza, tanıtım kampanyasına rıza ve bir icranın kullanılmasına verilen izin aynı hukuki soru değildir.

1. Paylaşılan şey bir portre mi, icra kaydı mı?

FSEK m.86, eser niteliği bulunmasa bile resim ve portrelerin kamuya sunulmasında tasvir edilen kişinin muvafakatini esas alan bir düzenleme içerir. Dolayısıyla fotoğrafın sanat eseri sayılmaması, kişinin görüntüsünü korumasız bırakmaz. Set arasında oyuncunun yüzünü gösteren bir fotoğraf bakımından bu başlık ile TMK m.24–25 kişilik hakkı koruması incelenir. Fotoğrafı çekenin hak sahibi olması, fotoğraftaki kişinin bütün kullanımlara izin verdiğini tek başına göstermez.

Buna karşılık oyuncunun eseri özgün biçimde yorumladığı bir sahne veya prova kaydı FSEK m.80 bakımından icracı sanatçı haklarını da gündeme getirebilir. Her kamera arkası sohbeti veya kameraya verilen poz otomatik icra değildir. Bir videoda yalnız görüntünün bulunmasıyla korunan icranın kullanılması farklıdır. Birden çok hak katmanı varsa fotoğraf, kişilik ve icra izinlerini ayrı inceleyin; oyuncunun her durumda eser sahibi olduğu varsayımından başlamayın.

2. Çekime rıza ile sonraki tanıtıma rıza aynı kapsamda olmayabilir

Oyunculuk sözleşmesi, izin formu, tanıtım maddesi ve ek protokoller birlikte okunmalıdır. Kamera arkası materyal, basın tanıtımı, sosyal medya, ücretli reklam, üçüncü marka kullanımı, süre ve yeniden kurgu ayrı başlıklardır. Belgede yalnız yapımın tanıtımı yazması, başka markanın ürün kampanyasını kendiliğinden kapsamaz. Bunun tersi de geçerlidir: imzalı tanıtım izni varken yalnız sonradan rahatsız olunması her kullanımı otomatik izinsiz hale getirmez. İzin ve hukuka uygunluk olayın bütünüyle incelenir.

Portreye ilişkin rızanın varlığı ve sınırlarıyla, FSEK m.80 kapsamındaki yazılı izin zorunluluğunu birbirinin yerine koymayın. Oyuncunun gülümsemesi veya fotoğrafı kendi hesabında paylaşması bütün mecralara ve ticari amaçlara sınırsız yetki sayılmaz. Yazışmaların tamamını saklayın; tek bir “olur” mesajı hangi görsel, amaç ve dönem için gönderildiği görülmeden yorumlanmamalıdır. Temsilci veya menajer izin verdiyse onun yetkisinin kapsamı da ayrıca doğrulanır.

3. Sınırlı rıza konusunda Yargıtay kararının gösterdiği ayrım

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 16.11.2015 tarihli E.2015/5089, K.2015/12061 kararı, röportaj için çekilen anne ve çocuk fotoğrafının daha sonra belediye hizmetlerinin tanıtım panolarında kullanılmasına ilişkindir. İlk derece mahkemesi, röportaja yönelik örtülü rızayı bütün kullanımlara açık izin olarak kabul etmemiştir. Yargıtay her iki tarafın temyiz itirazlarını reddederek hükmü onamıştır. Kararın olayını oyunculuk sözleşmesi veya kamera arkası anlaşması varmış gibi aktarmamak gerekir.

Oyuncu dosyasına taşınabilecek temel soru, ilk çekimin amacıyla sonraki yayının amacının aynı olup olmadığıdır. Karar, her kamera arkası paylaşımının hukuka aykırı olduğunu veya aynı miktarda tazminat gerektirdiğini söylemez. Somut sözleşmedeki açık tanıtım maddesi, materyalin niteliği ve kullanım zinciri farklı sonuç doğurabilir. Bu nedenle kararın parasal sonucunu bir ücret tarifesi gibi kullanmak yerine rızanın hangi kullanıma ilişkin olduğunu belgeleyin.

4. Tanınmış olmak ve haber istisnası sınırsız izin değildir

FSEK m.86, siyasi ve içtimai hayatta rol oynayan kişilerin resimleri, belirli tören veya genel toplantı görüntüleri ve günlük olaylara ilişkin haberler için istisnalar içerir. Ancak bir paylaşımın başlığına “haber” yazılması veya oyuncunun tanınmış olması tek başına değerlendirmeyi bitirmez. İçeriğin konusu, güncelliği, bağlamı ve sunuluş amacı incelenir. Setin kapalı çalışma ortamı, genel toplantıyla otomatik eşitlenemez; istisna savunmasının dayanağı somutlaştırılmalıdır.

Maddenin istisna içinde yayımın caiz olduğu hallerde dahi TMK m.24’ü saklı tutması önemlidir. Kişilik hakkı bakımından rıza, üstün özel/kamusal yarar veya kanuni yetki gibi hukuka uygunluk nedenleri ayrıca değerlendirilir. Tanıtım amacıyla seçilen bir yakın plan ile güncel olayın aktarılması aynı bağlamı taşımayabilir. Buna karşılık ticari hesapta görülmesi de bütün haber değerlendirmesini tek başına ortadan kaldırmaz; tek işaretten kesin sonuç üretmeyin.

5. Kaldırma talebinden önce hangi deliller korunmalı?

Paylaşım bağlantısı, hesap veya site kimliği, görünür yayın tarihi, görselin tam hali, başlık ve açıklama birlikte korunmalıdır. Ücretli tanıtım görünüyorsa buna ilişkin görülebilir işaretleri kaydedin; erişim veya reklam harcaması hakkında tahminde bulunmayın. Bir ekran görüntüsü, içeriğin hangi hesaptan ve hangi bağlamda yayımlandığını göstermiyorsa yetersiz kalabilir. Hikâye veya silinebilen içerikte zaman kaybı, sonradan yayının varlığını ve kapsamını tartışmalı hale getirebilir.

Orijinal çekimle yayımlanan versiyonu, izin belgesiyle birlikte karşılaştırın. Kırpma, yeni başlık, ürünle eşleştirme veya farklı seslendirme ayrıca kaydedilebilir; değişiklik tek başına ihlal kararı değildir. Üçüncü kişilerin gizli hesaplarına izinsiz erişmek veya içeriği herkese yeniden yaymak delil korumanın gereği değildir. Kaybolma riski varsa HMK m.400 koşullarıyla delil tespiti ve uygun kayıt yöntemi değerlendirilebilir; her durumda otomatik kabul edilmez.

6. Doğru muhatap ve doğru talep nasıl ayrılır?

Görüntüyü çeken, ilk yayımlayan, marka adına kullanan ve yeniden paylaşan aynı kişi olmayabilir. Yapımcıya gönderilen bir yazının üçüncü markaya da ulaştığını varsaymayın. Talepte hangi içerik ve bağlantının, hangi kullanım nedeniyle tartışıldığını; kaldırma, yeni kullanımın önlenmesi veya kapsamın açıklanması gibi somut beklentiyi belirtin. Yanıtı ve ulaşma kaydını saklayın. İhtar gönderilmesi, mahkeme kararı veya kendiliğinden tahsil edilebilir bir alacak yaratmaz.

TMK m.25 saldırı tehlikesinin önlenmesini, süren saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa da etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini düzenler; düzeltme veya kararın bildirilmesi/yayımlanması da istenebilir. TBK m.58’deki manevi tazminat ile maddi zarar veya kazanç taleplerinin koşulları ayrıca kurulmalıdır. Görüntünün kaldırılması geçmiş zararı otomatik gidermediği gibi, her kaldırılan paylaşım mutlaka tazminat doğurmaz. İcracı hakkı varsa FSEK koruması ayrıca değerlendirilir.

7. Görev, yetki ve acil koruma aynı soru değildir

FSEK’ten kaynaklanan dava ve işler için m.76’nın özel görev düzenlemesi ve atıf yaptığı mahkemeler; yalnız kişilik hakkına dayanan taleplerde HMK m.2’nin genel kuralı incelenir. İcra, portre, sözleşme ve kişilik dayanaklarının birlikte ileri sürüldüğü dosyada görev, talebin hukuki niteliğiyle belirlenmelidir. Sırf davacı oyuncu diye iş mahkemesi veya sırf fotoğraf var diye tek bir mahkeme adı seçmeyin. Özel mahkeme bulunmayan yerde hangi mahkemenin bu sıfatla baktığı da doğrulanır.

Kişilik hakkının korunmasında TMK m.25, davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesine başvuru imkânı öngörür; bu yer yetkisi görev incelemesinin yerine geçmez. Yayının sürmesi ciddi zarar tehlikesi doğuruyorsa uygun hukuki dayanağa göre HMK m.389 ve FSEK m.77 kapsamında ihtiyati tedbir değerlendirilir. Platforma şikâyet ve özel hukuk başvurusu farklıdır. Bir şikâyet düğmesine basılması, bütün kopyaların kaldırılacağını veya Türkiye’de yargısal koruma alındığını göstermez.

8. Tazminat takvimini kaldırma yazışmalarından ayrı tutun

Haksız fiile dayalı tazminatta TBK m.72, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden iki yıl ve her halde fiilden on yıl çerçevesini düzenler; daha uzun ceza zamanaşımı öngören cezayı gerektiren fiil istisnası ayrıca vardır. Sözleşme veya başka talep dayanağı için bu süreyi otomatik kopyalamayın. Yayının devamı, tekrar paylaşım, öğrenme tarihi ve muhatap kayıtları somut dosyada incelenir. Burada bir kişisel son gün hesaplanamaz.

Bu zamanaşımı çerçevesini yayını durdurma ihtiyacına verilmiş bekleme süresi gibi okumayın. Görüşme, ihtar veya platform yanıtını beklemek tüm hukuki süreleri kendiliğinden korumaz. Önce materyali ve izin kapsamını belirleyin; bağlantıları ve delilleri koruyun, her muhataba yöneltilecek talebi ayrı kurun, sonra görev/yetki ve koruma yolunu dosyayla değerlendirin. Tam interaktif rehber bu hazırlığı düzenler; kişisel veri istemez, otomatik kaldırma yapmaz ve kesin ihlal ya da tazminat sonucu üretmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Set arkası görüntüsü: izin ve kaldırma hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.