Tam interaktif Bilgi Rehberi ↓

Çekimler tamamlanmasına rağmen bölüm ücreti, reklam bedeli veya film gelirinden pay ödenmemiş olabilir. Oyuncu açısından ilk sorun yalnızca borcun miktarı değildir. Parayı kimin taahhüt ettiği, ödeme şartının gerçekleşip gerçekleşmediği ve çalışma ilişkisinin niteliği doğru belirlenmeden seçilen dava yolu zaman ve masraf kaybı doğurabilir.

Sözleşmenin başlığında “oyunculuk”, “icracı sanatçı” veya “serbest hizmet” yazması tek başına sonucu belirlemez. Fiilen bağımlı çalışma varsa iş hukuku; bağımsız bir proje ve sonuç taahhüdü varsa farklı özel hukuk hükümleri gündeme gelebilir. Bu yazı ödenmeyen bedelin tahsiline odaklanır; kullanım hakkı ihlali ve menajerlik uyuşmazlığının ayrı dayanakları olabilir.

Borçlu yapımcı mı, menajer mi, başka şirket mi?

İmza atan şirketin unvanı, sözleşmeyi imzalayan kişinin yetkisi, ödeme taahhüdü ve banka kayıtları bir arada incelenir. Jenerikte ortak yapımcı olarak görünmek, her şirkete karşı otomatik ücret alacağı doğurmaz. Ajansın iletişimi yürütmesi de onu kendiliğinden asıl ücret borçlusu yapmaz.

Menajere tahsil yetkisi verilmişse yapımcının kime ve hangi yetkiye dayanarak ödeme yaptığı ayrıca kontrol edilir. Tahsil edilmiş paranın oyuncuya aktarılmaması ile yapımcının hiç ödeme yapmaması farklı taleplerdir. Yanlış kişiye yöneltilen takip, borçlu itirazı dışında taraf sıfatı ve yargılama gideri riski de yaratır.

İş ilişkisi ile bağımsız oyunculuk sözleşmesi nasıl ayrılır?

4857 sayılı İş Kanunu m.8’de bağımlı iş görme ve ücret ödeme unsurları yer alır. Talimatlara bağlılık, çalışma düzeni, süreklilik, iş organizasyonuna katılım ve denetim somutlaştırılır. Birden fazla projede çalışmak veya ödeme için fatura düzenlemek tek başına bağımlılığı ortadan kaldıran kesin ölçüt olarak kullanılmamalıdır.

Bağımsız sözleşmede ise belli bir proje veya sonuç için üstlenilen edim, ödeme yapısı ve tarafların gerçek ilişkisi değerlendirilir. Çekim günü için verilen sanatsal veya organizasyonel talimat ile işverenin hukuki-kişisel denetimi her dosyada aynı ağırlıkta değildir. Genel etiket yerine sözleşme metniyle fiilî uygulama karşılaştırılmalıdır.

Oyuncu ücretine ilişkin Yargıtay örneği

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 06.05.2015 tarihli, E.2014/21290, K.2015/16592 sayılı kararında bir sinema filminde çalışan oyuncunun ücret ve film gelirinden pay talebi incelendi. Daire, o olayda ilişkinin belirli filmle sınırlı ve filmin meydana getirilmesi sonucuna bağlı olduğunu belirterek eser sözleşmesi nitelendirmesi yaptı.

İş mahkemesinin esasa girerek davayı reddetmesi yerine görevsizlik kararı vermesi gerektiği gerekçesiyle karar bozuldu. Bu, oyuncunun alacağının kesin olarak kabul edildiği veya bütün oyuncuların işçi olmadığı anlamına gelmez. Karar 2015 tarihlidir; bugünkü iş mahkemesi görevi ve arabuluculuk 7036 sayılı Kanunla birlikte değerlendirilmelidir.

Ücret hesabı ve ödeme vadesi

Bölüm başına, çekim günü başına, proje sonunda veya gelir payı olarak ödeme kararlaştırılmış olabilir. Ücret çizelgesinde her kalem için sözleşme dayanağı, tamamlanan çalışma, brüt/net ayrımı, muacceliyet ve yapılan ödeme gösterilir. Gelir payında yalnız filmin yayımlanmış olması yeterli hesap sağlamaz; payın hangi gelir üzerinden hesaplanacağı ve indirimler açıklanmalıdır.

İş ilişkisine 4857 uygulanıyorsa m.32’de ücretin en geç ayda bir ödenmesi esastır. Bağımsız sözleşmede ise ödeme maddesi ve ilgili sözleşme hükümleri belirleyicidir. “Yapımcı müşteriden para alınca öder” kaydı görüldüğünde şartın kapsamı ve geçerliliği ayrıca incelenmeli; oyuncu bu ifadeyi sınırsız bekleme yükümlülüğü olarak kabul etmemelidir.

Muacceliyet ile temerrüt aynı şey değildir. TBK m.117 uyarınca kural olarak muaccel borç için ihtar gerekir; birlikte belirlenen ödeme gününün geçmesi gibi istisnalar vardır. Bağımsız ücret alacağında faiz türü ve başlangıcı ayrıca kurulmalıdır. İşçi ücretindeki özel faiz kuralı her oyunculuk faturasına doğrudan uygulanamaz.

Tahsil dosyasında hangi deliller gerekir?

Sözleşme, ek protokoller ve ödeme değişiklikleri ilk sıradadır. Çekim çağrıları, günlük programlar, katılım kayıtları, yapım ekibi yazışmaları ve tamamlanan sahne ya da bölüm kayıtları ifayı açıklayabilir. Bordro, SGK kaydı ve talimat yazışmaları çalışma ilişkisinin nitelendirilmesinde ayrıca önem taşır.

Banka hareketleri, faturalar veya serbest meslek makbuzları sözleşmedeki kalemlerle eşleştirilir. Mesaj ekran görüntüleri tek başına bütün ilişkiyi açıklamayabilir; tarih, gönderen ve konuşma bütünlüğü korunmalıdır. Elden ödeme, avans, komisyon kesintisi veya ibra iddiası varsa bunların her biri ayrıca hesaplanır ve imzalı belgeler incelenir.

Film gelirinden pay talebinde gelir raporu, dağıtım ve gösterim hesapları ile sözleşmenin raporlama maddesi istenir. Elinizde bulunmayan belgenin karşı tarafta olduğunun açıkça belirtilmesi önemlidir. Bilinmeyen hasılatı tahminle kesin borç gibi yazmak yerine, ispat ve hesap yöntemine uygun bir talep hazırlanmalıdır.

Arabuluculuk, mahkeme ve ilamsız takip

İş ilişkisi varsa 7036 m.3 kapsamında işçi alacağı davasından önce arabuluculuk dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla iş mahkemesine gidilir. Kanunun m.5 hükmü TBK hizmet sözleşmesine tabi işçileri de kapsar. Yetkide davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer, m.6’daki özel kurallarla değerlendirilir.

Bağımsız sözleşmede olağan ücret talebi asliye hukukta; ticari dava koşulları varsa asliye ticarette görülebilir. Yapımcının şirket olması tek başına her uyuşmazlığı ticari yapmaz. Ticari para davalarında TTK m.5/A ve kanuni istisnalar kontrol edilir. Kullanım hakkı ihlali ekleniyorsa fikrî haklara ilişkin özel görev ayrıca değerlendirilmelidir.

Muaccel para alacağı için genel ilamsız takip de değerlendirilebilir; iş uyuşmazlığında dava öncesi arabuluculuk ile takip başlatma ayrıdır. Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz üzerine tahsilin kendiliğinden devam edeceği varsayılmamalı; itirazın iptali veya belgeye uygun başka yol ve o dava için arabuluculuk gereği yeniden kontrol edilmelidir.

Zamanaşımı ve çekime gitmeme riski

4857 m.32’de işçi ücret alacağının zamanaşımı beş yıldır; her ücretin muacceliyet tarihi ayrı izlenir. Bağımsız eser sözleşmesi olarak nitelendirilen alacakta TBK m.147/6, başka nitelendirmede ilgili özel hüküm ve gerektiğinde m.146 incelenir. Bütün oyunculuk alacaklarına tek bir süre veya tek bir başlangıç tarihi uygulanmaz.

Genel takipte itirazın iptali için İİK m.67’deki bir yıllık süre, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar; alacağın maddi zamanaşımıyla aynı değildir. Bu yolun süresi geçse de genel hükümlere göre dava hakkı, kendi koşulları ve zamanaşımı içinde ayrıca değerlendirilebilir. Arabuluculukta süre etkisi kanuna göre hesaplanır; sıradan ödeme ihtarı bütün süreleri durdurmaz.

4857 uygulanıyorsa m.34, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir sebep dışında ödenmeyen ücret için çalışmaktan kaçınma ve özel faiz hükümleri içerir. Bu kural bağımsız proje sözleşmesine otomatik taşınamaz. Oyuncu ilişkiyi ve ödeme koşullarını değerlendirmeden çekimi bırakırsa sözleşme ihlali veya cezai şart iddiasıyla karşılaşabilir; ücret isteme, çalışmaktan kaçınma ve fesih ayrı kararlardır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; somut dosyanın sözleşme ve belgeleri ayrıca incelenmelidir.

← Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Oyuncunun ödenmeyen ücreti: tam interaktif belge ve başvuru rehberi

Soruları yanıtlayın; son adımda elinizdeki belgeleri seçin. Yanıtlarınıza uygun sonucu ve belge işlemlerini görün, ofis logolu sonuç özetini PDF olarak yazdırın. Ayrıntılı açıklamalar ve kaynaklar tam rehberde korunur.