Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Şantiyede yaptığınız imalatın üzeri kapatılacak, bir bölümü sökülecek veya işi başka ekip tamamlayacaksa, iş bedeli tartışması aynı zamanda delil kaybı sorununa dönüşür. Yeni ekip çalıştıktan sonra hangi imalatın size ait olduğunu ve ayrıldığınız tarihteki seviyeyi göstermek zorlaşabilir. Müteahhit açısından delil tespiti, ilerideki alacak veya savunma dosyasına teknik kayıt kazandırabilir. Ancak bu işlem ödeme kararı, haklı fesih tespiti veya şantiyede çalışma yetkisi vermez. Önce korunacak somut vakıayı ve değişme tehlikesini belirlemek gerekir.

1. Her ödeme uyuşmazlığı delil tespiti için yeterli değildir

HMK m.400, ileride açılacak davada ileri sürülecek veya mevcut davada henüz inceleme sırası gelmemiş bir vakıa için keşif, bilirkişi incelemesi ve tanık dinlenmesi gibi işlemlere imkân tanır. Hukuki yarar gerekir. Delilin hemen tespit edilmezse kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali bu değerlendirmenin merkezindedir. Yalnız “alacağımı ödemiyorlar” demek yerine hangi imalatın nasıl değişeceğini ve bunun ispatı neden güçleştireceğini açıklayın.

Örneğin taşeronun yaptığı tesisat duvar kaplamasıyla görünmez hale gelecekse; güzergâh, miktar ve mevcut durumun önceden ölçülmesi anlamlı olabilir. Buna karşılık tartışma yalnız önceden imzalanmış bir ödeme belgesinin yorumlanmasıysa yerinde tespit ihtiyacı aynı şekilde doğmaz. Başka ekibin başlayacağına ilişkin yazışmayı, söküm bildirimini veya güncel fotoğrafları başvurudaki risk anlatımıyla ilişkilendirin. Hâkimin hukuki yararı kabul edeceği garanti değildir.

2. Dava açılmış olması başvurulacak mahkemeyi değiştirir

HMK m.401 uyarınca henüz dava yoksa, esas davaya bakacak mahkemeden veya keşif/bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden tespit istenebilir. Şantiyedeki imalat için yer bağlantısı bu nedenle önemlidir. Esas davanın asliye hukuk, ticaret veya tüketici mahkemesinde görülmesi ihtimali taraf sıfatı ve işin niteliğine göre incelenir; her inşaat uyuşmazlığını otomatik ticari dava saymayın. Tüketici işlemi veya özel görev kuralı ayrıca değerlendirilir.

Esas dava açıldıktan sonra her türlü delil tespiti talebi için yalnız davanın görüldüğü mahkeme görevli ve yetkilidir. Önceden açılmış dosyayı gizleyerek başka yerde yeni tespit yolu kurmayın. Noterlerin vakıa tespitine ilişkin hükümleri saklıdır; fakat noter kaydı, teknik bilirkişi incelemesi ve mahkeme keşfi aynı işlem değildir. Amaç, erişim ve teknik ölçüm ihtiyacına uygun araç seçilmelidir.

3. Dilekçe bir alacak hesabından önce teknik sorular kurmalı

HMK m.402 başvurunun dilekçeyle yapılmasını; tespit edilecek vakıayı, tanık veya bilirkişiye yöneltilecek soruları ve delil kaybı riskini açıklamayı ister. Karşı tarafın doğru kimlik/unvan ve adresi de belirtilir. Durum ve koşullar yüzünden karşı taraf gösterilemiyorsa kanundaki istisna ayrıca ele alınır; bilinmeyen bilgiyi tahmin ederek doldurmayın. Sözleşme, proje ve mahal listesi, istenen tespitin sınırlarını anlaşılır kılmalıdır.

Sorular; belirli katta hangi işin bulunduğu, miktarı, tamamlanma oranı, görünür durumu ve sonradan değiştirilip değiştirilmediği gibi gözlenebilir konulara yönelmelidir. “Müteahhit kesin haklı mıdır?” sorusu teknik incelemenin yerine geçmez. Bedel incelenecekse sözleşmedeki fiyat yöntemiyle teknik miktarı ayırın. Önceki ödemeler, mahsup ve ayıp iddiaları da ayrıca değerlendirilir; yalnız imalatın bulunması net alacağı kanıtlamaz.

4. Acele tespit, şantiyeyi kendiliğinden durdurmaz

Hakların korunması bakımından zorunluluk varsa HMK m.403 karşı tarafa önceden tebligat yapılmadan tespiti mümkün kılar. Aciliyet somutlaştırılmalı; her ekip değişikliği otomatik bu usule sokulmamalıdır. Sonradan dilekçe, karar, tutanak ve varsa rapor karşı tarafa mahkemece tebliğ edilir. Karşı taraf bu tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir. Bu süreyi alacak davası açma süresiyle karıştırmayın.

Delil tespiti kararı yalnız ispatın korunmasına yöneliktir. Sökümü veya yeni ekibin çalışmasını yasaklamak isteniyorsa ihtiyati tedbirin HMK m.389 ve ilgili hükümlerindeki koşulları ayrıca incelenir. Tespit başvurusu tek başına yasak veya zorla giriş yetkisi sağlamaz. Şantiyeye erişim engelleniyorsa bunu belgelendirip mahkemeye bildirin; güvenlik kurallarını ihlal ederek veya izinsiz müdahaleyle delil toplamaya çalışmayın.

5. İlk ekibin işi ile yeni ekibin işini ayıran kayıtlar

Sözleşme ve değişiklikleri, onaylı projeyi, hakediş/ölçüm kayıtlarını, günlükleri ve fotoğrafların asıllarını aynı yer ve tarihle eşleştirin. Ayrılma anındaki imalat seviyesiyle sonradan tamamlanan veya sökülen kısmı ayrı gösterin. Fotoğrafların bağlamını koruyun; yalnız yakın plan bir görüntü hangi yapıya, kata veya tarihe ait olduğunu göstermeyebilir. Üçüncü kişilere ilişkin gereksiz kişisel verileri dosyaya yığmadan ilgili kayıtları ayırın.

İşin başka ekibe devri bildirimi, erişim talepleri ve yanıtları, varsa ortak tutanak ve yeni iş programı riskin zamanını açıklayabilir. Bilirkişiye hangi malzemenin size ait olduğunu söylemekle bunu belgelemek farklıdır. Alış faturası malzemenin mutlaka o yapıda kullanıldığını tek başına göstermeyebilir. Bir kayıt elinizde değilse onu her dosyada zorunlu saymak yerine hangi vakıayı açıklayacağını ve başka yoldan ispat imkânını belirleyin.

6. Karara itiraz ile rapora itiraz aynı süre değildir

Olağan usulde HMK m.402/3 kararında, varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği gösterilir. Acele usulde m.403’teki bir hafta delil tespiti kararına yöneliktir. Bilirkişi raporunun eksikliği veya belirsizliği bakımından HMK m.281 ayrıca önemlidir: raporun tebliğinden itibaren iki haftada tamamlama, açıklama veya yeni bilirkişi talep edilebilir. Özel/teknik çalışma gerektiren güçlükte ek süre otomatik değildir; ilk süre içinde istenmelidir.

M.281’deki ek süre bir defaya mahsus, iki haftayı geçmemek üzere ve asıl sürenin bitiminden başlamak üzere verilebilir. Tebliğ belgesini, itirazın hedefini ve mahkeme kararını birlikte kontrol edin; genel bir “rapora bir hafta” takvimi kurmayın. HMK m.405 uyarınca tespit dosyası asıl davanın eki olur; her iki taraf tutanak ve raporlara dayanabilir. Raporun alınması, mahkemenin ilerideki bütün itirazları incelemeden aynı tutara hükmedeceği anlamına gelmez.

7. Tespit giderini iş bedeline otomatik eklemeyin

Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz; bu HMK m.402/2’nin açık koşuludur. Keşif, bilirkişi ve tebligat giderleri için dosyanın güncel tahakkukunu izleyin. Her dosya için aynı sabit ücret veya aynı sonuçlanma günü söylenemez. Avansın yatırılması da talebin kabul edileceği veya bütün masrafın karşı taraftan alınacağı güvencesi değildir.

Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 28.01.2015 tarihli E.2014/6982, K.2015/455 kararında, bakiye iş bedeli uyuşmazlığındaki dava öncesi tespit giderlerinin iş bedeli alacağına eklenmesi doğru bulunmamıştır. Daire bunların yargılama giderleri olarak haklılık oranına göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda bedel hesabının dayanağı da ayrıca bozma nedenidir. Bu karar her tespit raporunun bağlayıcı olduğunu veya müteahhidin tüm giderleri koşulsuz tahsil edeceğini söylemez.

8. Delili korurken alacağın süresini ayrıca koruyun

Eser sözleşmesinden doğan alacaklarda TBK m.147/6’daki beş yıllık rejim ve hükümdeki ağır kusur istisnası; muacceliyet için m.149 birlikte okunur. Somut talebin niteliği ve ödeme koşulu belirlenmeden son gün hesaplanmaz. Delil tespiti alacağın esası hakkında dava değildir; başvurunun tek başına TBK m.154 anlamında zamanaşımını kestiğine güvenmeyin. Tespit, görüşme veya yeni yazışma yüzünden alacağın takvimini bekletmeyin.

Alacak davası veya takip yolu ayrıca hazırlanır. Ticari para alacağı davalarında TTK m.5/A, tüketici mahkemesindeki uyuşmazlıklarda ise 6502 m.73/A ve istisnaları bakımından arabuluculuk ayrıca değerlendirilir; tespit dosyası bu koşulları yerine geçirmez. Önce değişecek imalatı ve doğru mahkemeyi belirleyin, sonra teknik sorular ve belge zincirini kurun; asıl talep, tebligat ve süre dosyasını eş zamanlı yürütün. Tam interaktif rehber bu hazırlığı düzenler, başvuru göndermez ve haklılık kararı vermez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Şantiye değişmeden imalat: delil tespiti hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.