Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Müteahhit malzemeyi ve ekibi hazırladığı hâlde montaj alanına giremiyorsa, sözleşmedeki teslim günü tek başına gecikmenin kime ait olduğunu göstermez. Önceki imalat tamamlanmamış, iskele kullanılamaz durumda veya iş sahibinin sağlaması gereken erişim kapalı olabilir. Böyle bir engel süreye ve ceza hesabına etki edebilir; ancak “şantiye hazır değildi” demek bütün gecikmeleri açıklamaz. Savunma, kimin hangi hazırlığı üstlendiğini ve engelin hangi işi ne kadar süre durdurduğunu belgelerle kurmalıdır.

Önce teslimin kapsamını ve hazırlık borcunu belirleyin

Bu yazı özel hukuk kapsamındaki eser ve inşaat sözleşmelerine odaklanır. Kamu ihalesi, özel hakediş şartnamesi, tüketici ilişkisi veya farklı sözleşme zinciri varsa kendine özgü kurallar ayrıca incelenir. Ana yüklenici ile iş sahibi arasındaki yer teslimi, taşeronun montaj alanının hazır teslimiyle aynı işlem olmayabilir. Bir üst sözleşmede yer tesliminin yapılmış görünmesi, alt yüklenicinin fiilen çalışabileceğini kanıtlamaz.

Sözleşme ve eklerinde erişim, enerji, iskele, proje, önceki imalat ve çalışma izinlerinin kim tarafından sağlanacağı aranır. “Yer teslim edildi” tutanağı hangi bölümü ve hangi hazır olma durumunu kapsıyor? İhtirazi kayıt, fotoğraf veya sonradan yapılan yazışma var mı? Müteahhidin kendi hazırlığını tamamlayamamasıyla iş sahibinin eksik hazırlığı ayrı yazılmalıdır. Çalışılabilir alanların varlığı da tamamen durma iddiasını etkiler.

Hazır olma ve uygun ifa teklifini göstermek neden önemlidir?

TBK m.106, gereği gibi önerilen edimin haklı sebep olmadan kabul edilmemesini veya ifa için alacaklıya düşen hazırlıkların yapılmamasını alacaklı temerrüdü kapsamında düzenler. Bu nedenle müteahhit, kendisinin işi yapmaya hazır olduğunu da göstermelidir. Üretim bitişi, sevk planı, ekip tahsisi ve iş sahibinden istenen somut hazırlık aynı takvimde bulunmalıdır. Sahada olmayan bir ekibin bütün bekleme dönemini otomatik zarar yazmak savunmayı zayıflatır.

Örneğin sözleşme, dolap montajından önce zeminin ve enerji bağlantısının hazırlanmasını iş sahibine bırakmış olabilir. Müteahhit dolapları zamanında üretmiş olsa bile, farklı katlarda çalışma mümkünse bütün şantiyenin durduğu kabul edilemez. Hangi katın hangi tarihte açıldığı, montaj sırası ve başka işe yönlendirme imkânı gösterilmelidir. Engel tarihi ile teslim süresinin uzaması arasındaki bağ teknik açıklamaya ihtiyaç duyabilir.

Yargıtay hazır olmayan montaj alanını nasıl ele aldı?

Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 10.09.2015 tarihli E.2015/1444, K.2015/4317 kararında, dolap ve çalışma masası imalatı işindeki taşeron yerin montaja hazır teslim edilmediğini savunmuştur. Daire, davacı yüklenicinin kusurunun gecikmeye etkisi süresince ceza istenemeyeceğini belirtmiş; sözleşmeler, yer teslim zinciri, kontrol tutanakları, ihtarname ve tespit kararının incelenmesi için hükmü taşeron lehine bozmuştur. Karar doğrudan belirli bir süre uzatımı veya para alacağı vermemiştir.

Aynı Dairenin 07.12.2015 tarihli E.2015/1772, K.2015/6218 kararı ise sınırı gösterir. Kullanılabilir iskele için gereken kalasların sağlanmaması başlangıcı etkilemiş; işin tamamlanması gereken tarih buna ve verilen ek süreye göre belirlenmiştir. Buna rağmen yeni tarihten sonraki yüklenici gecikmesi için ceza hesabı gerektiği kabul edilmiştir. İş sahibinin ilk kusuru, sonraki bütün gecikmeler için müteahhide sınırsız bağışıklık sağlamaz.

Engeli hemen ve somut olarak bildirin

TBK m.472/3, işin gereği gibi veya zamanında yapılmasını tehlikeye düşüren durumun hemen iş sahibine bildirilmesini öngörür; bildirmemenin doğan sonuçları müteahhide yüklenebilir. Bildirimde yer, engel, etkilenen imalat, istenen hazırlık ve öngörülen süre etkisi açıklanır. “Haklarımız saklıdır” cümlesi tek başına eksik iş programının yerine geçmez. Bildirimin doğru muhataba ulaştığını gösteren kayıt tutulmalıdır.

Sözleşmedeki bildirim ve süre uzatımı usulü ayrıca okunmalıdır. Kanunda her engel için otomatik yedi veya on beş günlük tek bir başvuru süresi bulunduğu söylenemez. Buna karşılık “hemen bildirim” yükümlülüğünü işin sonuna bırakmak da güvenli değildir. Engel sürerken aralıklarla durum güncellemesi ve engel kalktığında yeniden işe başlama kaydı, sonradan yapılan genel bir gecikme tablosundan daha açıklayıcıdır.

Süre savunması ile bekleme gideri talebini ayırın

Gecikme cezasının reddini istemek, bütün bekleme faturalarının tahsil edileceği anlamına gelmez. Sözleşmenin ihlali, kusur, zarar ve nedensellik TBK m.112 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Atıl ekip, ekipman kirası, depolama ve tekrar sevk giderleri kendi belgeleriyle gösterilir. Aynı masrafın sözleşme bedeli içinde karşılanıp karşılanmadığı ve başka işte kullanım yoluyla azaltılıp azaltılamadığı da açıklanmalıdır.

İşi tek taraflı durdurmak veya sözleşmeyi sona erdirmek ayrı bir hukuki seçimdir. Alacaklı temerrüdünde TBK m.110, borçlu temerrüdü hükümlerine göre dönmeye gönderme yapar; m.117, 123 ve 125 kapsamındaki muacceliyet, ihtar, uygun süre ve seçim koşulları incelenir. Genel bir şantiye mesajı her durumda geçerli dönme bildirimi değildir. Seçim yapılmadan tamamlanan işler, malzemenin durumu ve karşı tarafın talepleri dosyalanmalıdır.

Delil tespiti, mahkeme ve takip yolu

Alan kısa sürede tamamlanacak veya değişecekse HMK m.400 kapsamında hukuki yararla delil tespiti değerlendirilebilir. Dava öncesi m.401’deki esas mahkemesi veya yerel sulh mahkemesi seçenekleri, dava açıldıysa davaya bakan mahkeme kontrol edilir. Tespit, yalnız fotoğraf çekmekten farklıdır; fakat tazminata hükmeden veya işi otomatik durduran bir karar da değildir. Bilirkişiden sözleşme borcunu değil, somut engeli ve teknik etkisini açıklaması istenir.

Ticari davada asliye ticaret ve para talepleri için TTK m.5/A arabuluculuğu; ticari olmayan olağan özel hukuk uyuşmazlığında genel mahkeme ve varsa özel görev incelenir. HMK m.6 ve 10 bakımından davalının yerleşimi ve ifa yeri önemlidir. Ceza için ödeme emri gelirse olağan ilamsız takipte İİK m.62’nin tebliğden yedi günü ayrıca kontrol edilir. Gecikme savunmasını iş sahibine göndermek icra dairesine süresinde itirazın yerine geçmez.

Zamanaşımı ile bildirim ve usul sürelerini karıştırmayın

Eser sözleşmesinden doğan alacaklarda TBK m.147/6 kural olarak beş yıl öngörür; yüklenicinin ağır kusuruna ilişkin istisna ve talebin gerçek hukuki niteliği ayrıca incelenir. M.149 uyarınca muacceliyet önemlidir; bütün talepleri yalnız yer teslimi tarihinden başlatmak doğru değildir. İhtarın her durumda zamanaşımını kestiği varsayılmaz. Bildirim, ödeme emrine itiraz ve davanın usul süreleri ayrı takvimlerde izlenmelidir.

Müteahhit açısından güçlü dosya, hazır olma kaydıyla başlayan ve engelin kalkışına kadar izlenen gerçek kronolojidir. Sözleşme, teslim ve şantiye tutanakları, yazışma asılları, iş programı ile gider belgeleri birbiriyle tutarlı olmalıdır. Aşağıdaki tam rehber bu hazırlığı somut belge işlemlerine bağlar; süre uzatımı, cezanın kaldırılması veya tazminat kazanılacağı sonucunu üretmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Hazır olmayan şantiye: müteahhidin süre ve belge rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.