Bu rehber neyi kapsıyor?

Konuya özel koşul ve belge hazırlığı.

Kısa sorular, hangi kayıtların önemli olabileceğini açıklar ve bir belge kontrol listesi sunar. Hak kazanma veya dosyanın sonucu hakkında değerlendirme yapmaz.

Rehberde ele alınan belgeler
  • Pasaport ve kimlik bilgisi kayıtları
  • Evlilik ve Türk eşin nüfus / vatandaşlık kaydı
  • Gerçek aile hayatı ve ayrı yaşam nedenleri kayıtları
  • Başvuru formu, teslim kaydı ve güncel belge talebi
  • Varsa ölüm / boşanma / değişiklik kayıtları
  • Varsa ret kararı, tebliğ ve önceki başvurular

Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Türk vatandaşıyla evliliğin üçüncü yılını doldurmak, kimlik kartı almaya hak kazanıldığı anlamına gelmez. 5901 sayılı Kanun m.16, en az üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evli olan ve evliliği devam eden yabancıya başvuru imkânı tanır. Aile birliği ve diğer koşullar ayrıca incelenir. Dosya hazırlığında ilk iş, evlilik süresini vatandaşlığın kazanılmasıyla karıştırmadan hangi şartın hangi kayıtla gösterileceğini belirlemektir.

1. Üç yılın dolması neyi değiştirir?

Kanun m.16 evliliğin doğrudan vatandaşlık kazandırmadığını açıkça söyler. En az üç yıllık süre ve devam eden evlilik, bu yolun başvuru eşiğidir. Nikâh tarihi, yabancı evliliğin Türkiye kayıtlarına işlenmesi ve eşin Türk vatandaşlığı kayıtları birlikte kontrol edilmelidir. Eşin sonradan Türk vatandaşı olduğu veya evlilik tarihinin kayıtlarda farklı göründüğü dosyalarda süre hesabı yalnız yıldönümüne bakılarak yapılmamalıdır.

Evlilik süresi ile Türkiye’de ikamet edilen süre aynı ölçüt değildir. Genel yoldan vatandaşlık şartları bu özel yola topluca taşınamaz. Buna karşılık vatandaşlık başvurusu yapmak, ayrı bir ikamet veya çalışma izni verildiği anlamına da gelmez. Mevcut kalış ve çalışma dayanağının geçerliliği kendi dosyasında takip edilmelidir. Üç yılın dolmasına güvenerek süresi biten izni ihmal etmek vatandaşlık hazırlığından ayrı bir risk yaratır.

2. Aile birliği yalnız evlilik cüzdanıyla ispatlanır mı?

Başvuranda aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmama koşulları aranır. Resmî evlilik kaydı gerekli zemini gösterir; fiilî aile hayatını tek başına kesinleştirmez. Gerçek ortak yaşamı gösteren adres ve konut kayıtları, aile hayatına ilişkin somut açıklamalar ve varsa geçici ayrı yaşamın nedenleri dosyayla tutarlı olmalıdır.

İş, sağlık veya başka gerçek bir nedenle ayrı şehirlerde bulunmak, bu yazı kapsamında otomatik ret sebebi sayılmaz. Ancak yalnız şeklen ortak adres göstermek de fiilî durumu açıklamaz. Hazırlık, ezberlenmiş mülakat cevabı üretmek değildir. Tarihleri ve gerçek yaşam düzenini doğru anlatabilecek kayıtları derlemek, çelişkilerin nedenini somutlaştırmak ve idarenin belirlediği eksikliklere dürüstçe cevap vermektir.

3. Danıştay hangi ayrımı yapıyor?

Danıştay 10. Dairesinin 09.11.2020 tarihli, E.2016/3643, K.2020/4612 sayılı kararında, aile birliği bulunmadığı gerekçesiyle reddedilen evlenme yoluyla vatandaşlık başvurusu incelendi. İlk derece mahkemesi, evliliğin geçersizliğine ilişkin bir mahkeme tespiti bulunmamasına da dayanarak ret işlemini iptal etmişti. Danıştay çoğunluğu ise görüşmeler ve çevre araştırmasına yansıyan somut olguları değerlendirerek bu kararı bozdu.

Kararın kullanılabilir noktası şudur: medeni hukuk bakımından mevcut evlilik, idarenin m.16 koşullarını ayrıca incelemesini engellemez. Karar vatandaşlık verilmesini emretmez; her ayrı yaşam veya cevap farklılığının ret için yeterli olduğunu da söylemez. Bir başvuru dosyası değerlendirilirken yalnız kararın başlığına değil, olguların benzerliğine ve idarenin hangi bulgudan hangi sonuca ulaştığına bakılmalıdır.

4. Başvuru nereye, hangi hazırlıkla yapılır?

Kanun m.37 uyarınca müracaat yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında dış temsilciliğe yapılır; başvuru bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletnameyle gerçekleştirilebilir. Randevu alınması, başvurunun kabul edildiğini veya vatandaşlık kazanıldığını göstermez. Doğru makamı, güncel kabul yöntemini ve dosya teslim kaydını birbirinden ayırın. Türkiye’de il nüfus ve vatandaşlık biriminin güncel yönlendirmesi izlenmelidir.

Ön hazırlıkta pasaport ve kimlik bilgileri, evlilik ile Türk eşin nüfus kayıtları, gerçek aile hayatına ilişkin kayıtlar ve varsa önceki başvuru evrakı karşılaştırılır. Yabancı belgelerde tasdik, tercüme ve kayıt uyumu ayrıca kontrol edilir. VAT-6 formu, fotoğraf, hizmet bedeli ve kişiye özgü ek belgeler bakımından güncel resmî belge listesi teslimden önce makamdan doğrulanmalıdır. Bu yazının belge örnekleri, eksiksiz ve her dosyada zorunlu bir kabul listesi değildir.

5. Başvurudan sonra ölüm, ayrılık veya boşanma olursa

M.16/2 özel bir durumu düzenler: başvurudan sonra Türk eşin ölümü nedeniyle evlilik biterse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Ölümün başvurudan önce olmasıyla bu istisna aynı değildir. İstisna diğer bütün koşulları kaldırmaz veya olumlu karar garantisi vermez. Başvuru tarihi ve ölüm kaydı birlikte sunularak dosyanın hangi hukuki zeminde sürdürüleceği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Fiilî ayrılık ile kesinleşmiş boşanma da birbirinden farklıdır. Değişen durumu saklamak yerine dosyaya etkisi incelenmelidir. Vatandaşlık kazanıldıktan sonra evlenmenin butlanına karar verilmesi ise m.16/3 kapsamındaki ayrı bir konudur: evlenmede iyi niyetli olan kişinin vatandaşlığı muhafaza edilir. Bu hüküm, başvuru sürerken evliliğin sona ermesi için genel bir güvence olarak kullanılamaz.

6. Ret kararı gelirse hangi süre işler?

Tam ret kararı ve tebliğ belgesi alınmalı; gerekçe, karar veren makam ve dayanılan araştırma somutlaştırılmalıdır. Özel bir süre yoksa İYUK m.7 kapsamında genel iptal davası süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür. Bu, üç yıllık evlilik şartından tamamen ayrı bir dava açma süresidir. Görev idari yargıda değerlendirilir; genel yetki m.32 uyarınca işlemi yapan makamın bulunduğu yer esas alınarak, özel hükümler saklı tutularak belirlenir.

Dava süresi içinde koşullarına uygun yapılan m.11 başvurusu süreyi durdurabilir; otuz gün cevapsız kalırsa zımni ret gündeme gelir ve önce geçen günler hesaba katılarak kalan süre işlemeye devam eder. Her dilekçe otomatik yeni altmış gün vermez. Dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması m.27 koşullarına bağlıdır. Ayrı ikamet, çalışma veya sınır dışı kararının kendi yolu ve süresi ayrıca incelenmelidir.

7. Dosyayı nasıl düzenlemeli?

Bir zaman çizelgesinde nikâh, kayıt düzeltmeleri, eşin vatandaşlık durumu, ortak yaşam, başvuru ve varsa karar-tebliğ tarihlerini sıralayın. Her satırı gerçek belgeyle eşleştirin; belirsizliği kesin bilgi gibi doldurmayın. Sonra başvuru eşiği, esas koşullar, belge kabulü ve dava takvimini ayrı kontrol edin. Şartları taşımak m.10 gereğince mutlak vatandaşlık hakkı vermez; buna karşılık takdir yetkisi hukuka uygunluk denetimi dışında değildir. Aşağıdaki rehber yalnız bu hazırlığı düzenler.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Evlilik yoluyla vatandaşlık: koşul ve belge rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.