Bu rehber neyi kapsıyor?

Uluslararası karayolu navlun alacağında takip yeri ve yetki itirazını inceleyen taşıyıcılar.

Kısa sorular, hangi kayıtların önemli olabileceğini açıklar ve bir belge kontrol listesi sunar. Hak kazanma veya dosyanın sonucu hakkında değerlendirme yapmaz.

Rehberde ele alınan belgeler
  • Tam taşıma sözleşmesi, sipariş ve kabul yazışmaları
  • CMR senedi, güzergâh ve teslim kayıtları
  • Ödeme yeri, vade, adres ve değişiklik kayıtları
  • Yetki veya tahkim şartı, ekler ve kabul kayıtları
  • Takip talebi, ödeme emri, tam itiraz ve bütün tebliğler
  • Arabuluculuk tutanakları ve varsa tam karar / kesinleşme

Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

Uluslararası karayolu taşımasını tamamlayan taşıyıcı, ödenmeyen navlun için kendi merkezindeki icra dairesine başvurmak isteyebilir. Borçlu ise “CMR uygulanır; yalnız benim bulunduğum yerde takip yapılabilir” diyebilir. İki açıklama da dosyadan bağımsız kesin cevap değildir. Önce talebin taşıma bedeli mi, yük zararı mı olduğu; sözleşmenin tarafları, ödeme yeri ve varsa yetki şartı belirlenir. Bir CMR taşıma senedi bulunması, bütün mahkeme ve icra sorularını tek başına çözmez.

1. Navlun alacağını yük tazminatından ayırın

CMR m.1, kapsamındaki ücretli uluslararası karayolu eşya taşımasını tanımlar. M.31 ise bu Sözleşme kapsamındaki taşımalardan doğan davalar için davalının olağan yerleşimi, esas iş merkezi, sözleşmenin yapıldığı şube veya acente ile teslim alma ve öngörülen teslim yerinin bulunduğu ülke bağlantılarını düzenler. Bu sayımda davacının merkezinin bulunduğu yer, yalnız bu sıfatıyla bağımsız bir bağlantı olarak yazılı değildir. Tarafların anlaşmayla belirlediği taraf ülke yargı yerleri de hükümde yer alır.

Bununla birlikte taşıyıcının sözleşmedeki ücret borçlusuna yönelttiği navlun isteminde hangi yetki yaklaşımının uygulanacağı ayrıca incelenir. Gönderici, alıcı, taşıma organizatörü ve alt taşıyıcı aynı kişi değildir. Yükün hasarlı olduğu iddiasına dayanan karşı talep de taşıma ücretinin kendisiyle özdeş değildir. Sözleşme ve talep kalemleri ayrılmadan yalnız “uluslararası taşıma” etiketiyle takip yeri seçmek, esasa geçilemeden zaman ve masraf kaybına yol açabilir.

2. Genel yetki ve ödeme yeri hangi belgelerle belirlenir?

İç hukuk yetki kuralları uygulandığında HMK m.6 davalının dava tarihindeki yerleşim yerini, m.10 sözleşmenin ifa edileceği yeri dikkate alır. İİK m.50 para veya teminat takibinde usul kanununun yetki hükümlerini kıyasen uygular; ayrıca takibe esas sözleşmenin yapıldığı yerdeki icra dairesini de yetkili sayar. Bu hükümler, her elektronik yazışmanın gönderildiği yerin otomatik olarak sözleşme yeri olduğu anlamına gelmez. Sözleşmenin nasıl kurulduğu ve hangi borcun ifasının istendiği somutlaştırılır.

TBK m.89 önce tarafların açık veya örtülü iradesine bakar. Aksine anlaşma yoksa para borcu, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir. Bu nedenle sözleşmedeki ödeme yeri, vade ve değişiklikler incelenmeden “faturayı burada kestim, burada takip yaparım” denilmemelidir. Banka hesabı, fatura adresi ve şirketin güncel merkezi farklı kayıtlar olabilir. Her taşıma için sözleşme borçlusu ile ödeme zamanındaki yer bilgilerini eşleştirmek gerekir.

3. Yargıtay kararını talebin kapsamıyla birlikte okuyun

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 18.01.2016 tarihli E.2015/15452, K.2016/369 kararında CMR kapsamındaki taşımanın navlun bedeli için yapılan takibe itirazın iptali incelenmiştir. Daire, navlun uyuşmazlığında iç hukuk yetki kurallarını uygulamış; olayda para borcunun ifa yeri ve HMK m.10 üzerinden alacaklının merkezindeki takip ve davaya imkân bulunduğunu belirtmiştir. Karardaki eski 818 sayılı BK m.73 atfı tarihsel metindir; bugünkü ödeme yeri değerlendirmesinde TBK m.89 ve gerçek sözleşme ayrıca kontrol edilir.

Bu karar, her CMR alacağının her zaman alacaklı merkezinde takip edilebileceği şeklinde genişletilemez. Aynı Dairenin 27.06.2012 tarihli E.2011/5757, K.2012/11159 navlun kararında CMR m.31 esaslı yetki değerlendirmesi benimsenmiştir. Dolayısıyla dosyaya uygun ve güncel içtihat incelemesi gerekir; burada farklı gerekçeli iki karar bulunduğu açıkça belirtilmektedir. Kararın yalnız sonuç cümlesi veya arama özeti, mahkemenin neden yetkili görüldüğünü kanıtlamaz.

4. Yetki şartı ve tahkim kaydı ayrıca incelenir

HMK m.17–18 bakımından taraf sıfatı, yazılı anlaşma, belirlenebilir hukuki ilişki ve gösterilen mahkeme önemlidir. Bir faturanın altına tek taraflı yazılmış şehir adıyla karşılıklı yetki anlaşması aynı şey değildir. CMR m.31 ve 41’in uygulandığı alanda, sözleşmenin Sözleşme hükümlerini dolaylı biçimde bertaraf edip etmediği de değerlendirilir. Bu kontrol yapılmadan genel işlem şartındaki bir cümleye dayanılarak bütün diğer başvuru yerlerinin kapandığı söylenmemelidir.

Yabancı mahkeme kaydında MÖHUK m.1/2, 40 ve 47; tahkimde ise CMR m.33 dâhil ilgili rejim ayrıca ele alınır. M.33, hakem heyetinin CMR’yi uygulamasını öngören tahkim şartını düzenler. Yabancı dildeki şartın tamamı, atıf yapılan ekler ve kabul kayıtları alınmalıdır. Bu rehber yabancı mahkemenin yetkisini, tahkim şartının geçerliliğini veya yabancı kararın Türkiye’de doğrudan icra edilebileceğini belirlemez.

5. İcra dairesine itiraz ile mahkemeye itirazı karıştırmayın

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlunun ödeme emrine genel itiraz süresi İİK m.62 uyarınca tebliğden itibaren yedi gündür. Yetki itirazı, İİK m.50 çerçevesinde esas hakkındaki itirazla birlikte değerlendirilir. İtirazın tam metni alınmalı; yalnız borca mı, dairenin yetkisine mi, yoksa ikisine birden mi yöneldiği belirlenmelidir. Mahkemenin kesin olmayan yetkisine ilişkin HMK m.19’daki cevap dilekçesi rejimi aynı işlem değildir.

2016 tarihli kararda da borçlu icra dairesinin yetkisine itiraz ettiğinde, itirazın iptali mahkemesinin önce geçerli takip sorununu çözmesi gerektiği belirtilmiştir. Dairenin yetkisizliği kabul edilirse usulüne uygun takip yokluğu gündeme gelir. Mahkemeyi yetkili seçmek, başlangıçtaki takip sorununu kendiliğinden gidermez. Dosyanın başka yere gönderilmesi, yeni takip veya başka dava yolu için gereken işlem ve süre, kararın türü ile kesinleşme ve tebliğ kayıtlarına göre ayrıca belirlenir.

6. Bir yıllık iptal süresi, alacağın zamanaşımı değildir

İİK m.67’de itirazın iptali için, itirazın alacaklıya tebliğinden başlayan bir yıl öngörülür. Bu yola ilişkin hak düşürücü süre, navlun alacağının maddi hukuk zamanaşımıyla aynı değildir. Bir yılın geçirilmesi hâlinde genel hükümlere göre dava hakkının saklı olması, maddi zamanaşımının da durduğu anlamına gelmez. CMR m.32’nin uygulanması, talep türü, başlangıç ve durma/kesilme sebepleri ayrıca incelenir; yetki tartışması sürenin güvenle bekletilebileceğini göstermez.

Ticari nitelikteki para alacağı ve itirazın iptali davasında TTK m.5 ve 5/A kapsamında asliye ticaret mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk kontrol edilir. İlamsız takip başlatılması ile dava açılması farklıdır. 6325 sayılı Kanun m.18/A/15 arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süre üzerindeki etkiyi düzenler. Bu etkiyi ödeme emrine itiraz için otomatik ek süre gibi yorumlamayın; tahkim istisnası ve gerçek işlem takvimi ayrıca incelenir.

7. Yetki incelemesine hangi dosyayla gidilmeli?

Her taşıma için sipariş ve kabul yazışmaları, tam sözleşme ve ekleri, CMR senedi ve teslim belgesi, ücret/vade/ödeme yeri kayıtları, tarafların ilgili tarihlerdeki adresleri ve varsa yetki veya tahkim şartı birlikte düzenlenmelidir. Takip yapılmışsa takip talebi, ödeme emri, tam itiraz, bütün tebliğler ve arabuluculuk tutanakları eklenir. Faturaya bakarak borçlu veya yetki seçmek yerine her bağlantının hangi belgeye dayandığını gösteren kısa bir tablo hazırlanır.

Örneğin teslimin Türkiye’de yapılması, ücret borçlusunun farklı ülkede bulunması ve ödemeye ilişkin ayrı şartlar aynı dosyada birleşebilir. Önce hangi şirketten, hangi sözleşme borcu için, hangi usulle talepte bulunulduğu yazılır; sonra yetki seçenekleri karşılaştırılır. Amaç alacaklıya en yakın daireyi otomatik seçmek değil, itiraz edildiğinde belgeyle savunulabilen bir takip kurmaktır. İnteraktif rehber bu hazırlığı düzenler; bir mahkemeyi kesin yetkili ilan etmez ve kişiye özel süre hesabı yapmaz.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Navlun takibinde yetki itirazı: sözleşme ve işlem hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.