Konuya özel tam Bilgi Rehberi ↓

İş sahibi müteahhidin gönderdiği faturaya cevap vermediğinde, alacağın artık tartışılamayacağı düşünülebilir. Sekiz günlük sürenin geçmesi önemli bir ispat imkânı sağlayabilir; ancak tek başına sözleşmeyi, bütün işlerin yapıldığını, teslimi ve borcun hâlen ödenmediğini kesinleştirmez. Tahsil hazırlığı, faturanın hangi iş ilişkisine dayandığını ve karşı tarafın hangi olguya itiraz ettiğini ayırarak yapılmalıdır. Bu yazı özel hukuk kapsamındaki eser sözleşmelerinde müteahhidin alacak dosyasına odaklanır.

Sekiz günlük kural tam olarak neyi düzenler?

TTK m.21/2, bir faturayı alan kişinin aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemesi hâlinde içeriği kabul etmiş sayılmasını düzenler. Başlangıç, sırf faturanın üzerinde yazan düzenleme tarihi değildir; faturanın muhataba ne zaman ulaştığı ortaya konulmalıdır. Kanundaki sekiz gün, sekiz iş günü olarak değiştirilmemelidir. Bildirim ve süre hesabının gerçek kayıtlar üzerinden yapılması gerekir.

Bu kuralı “itiraz yoksa her türlü borç kesinleşir” şeklinde okumak müteahhidin dosyasını zayıflatır. Önce faturanın mevcut borç ilişkisine ait olduğu gösterilir. İçeriğin kabul edilmiş sayılmasının somut uyuşmazlıktaki etkisi bundan sonra incelenir. Sözleşmede bulunmayan yeni bir iş, tek taraflı ceza veya vade kaydı faturaya yazılarak her durumda karşı tarafa kabul ettirilmiş olmaz.

Sözleşme ve iş kapsamı faturadan ayrı gösterilmelidir

İmzalı sözleşme ve ekleri, teklifin kabulü, sipariş yazışmaları, uygulama talimatları ve önceki ödemeler aynı projeyle eşleştirilmelidir. İşi sahada isteyen kişinin iş sahibini temsil yetkisi de önemlidir. Bir şantiye çalışanının mesajı, her olayda şirket adına ek iş sipariş verme yetkisini göstermez. Müteahhit, işi kimin için ve kimin onayıyla yaptığını açık bir belge zinciriyle anlatabilmelidir.

Ek iş varsa sözleşme kapsamındaki iş ile ilave talep ayrılmalı; miktar, birim bedel, değişiklik ve onay kaydı ayrıca hazırlanmalıdır. Faturada yalnız “inşaat işleri” yazılması, hangi imalatın hangi onaya dayandığı sorusunu cevaplamaz. Yazılı sözleşme bulunmaması da her durumda sözleşme yokluğu demek değildir; fakat uyuşmazlığın miktarı ve delil türü bakımından HMK’nın ispat kuralları ayrıca uygulanır.

Faturanın alınmasını nasıl belgelersiniz?

Kâğıt faturada teslim, posta veya kurye kaydı; elektronik faturada özgün dosya, sistem iletim ve durum kayıtları birlikte saklanmalıdır. Muhatap, fatura numarası, tarih ve tutar eşleştirilmelidir. Elektronik sistemdeki teknik durumun ne anlama geldiği incelenmeden “ulaştı”, “kabul edildi” veya “hiç itiraz edilmedi” denmemelidir. Ekran görüntüsü kadar özgün elektronik kayıt ve işlem geçmişi de korunmalıdır.

Faturanın elektronik sistemde reddi, ticari hukuktaki itirazın içeriği ve icra ödeme emrine itiraz ayrı konulardır. Sistemden cevap verilmemesi, başka yolla gönderilmiş bir itirazın bulunmadığını göstermez. Vergisel iptal veya bildirim işlemleri de alacağın medeni hukuk bakımından varlığıyla aynı değildir. Güncel teknik işlem kanalı ayrıca doğrulanmalı; bütün işlemler tek bir “sekiz günlük portal süresi” olarak anlatılmamalıdır.

Yapılan iş, teslim ve ödeme savunması

Hakedişler, ölçüm cetvelleri, saha raporları, imalat fotoğrafları ve teslim tutanakları faturadaki kalemlerle eşleştirilmelidir. İşin yapılması ile bedelin muaccel olması aynı soru değildir. TBK m.479, kural olarak bedeli eserin tesliminde; parça teslimi ve parçaya göre bedel kararlaştırılmışsa ilgili parçanın tesliminde muaccel kılar. Sözleşmenin özel ödeme düzeni ve teslimin gerçek niteliği ayrıca incelenir.

İş sahibi “işi yaptırmadım”, “iş tamamlanmadı” veya “ödedim” diyorsa farklı deliller gerekir. Banka dekontları ve mahsup kayıtları aynı fatura ve hakedişle karşılaştırılmalıdır. Faturaya süresinde itiraz edilmemesi, sonradan yapılan ödemenin dikkate alınmayacağı anlamına gelmez. Faiz başlangıcında da muacceliyet ile temerrüt ayrılır; TBK m.117’deki ihtar ve belirli vade koşulları görülmeden sadece fatura tarihinden faiz istenmemelidir.

Karar ne söylüyor, ne söylemiyor?

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 12.07.2011 tarihli E.2011/8811, K.2011/9166 kararında, eser sözleşmesine dayalı takipte iş sahibi sözleşme ilişkisini inkâr etmiştir. Daire, posta ile fatura gönderilmesinin tek başına ilişkiyi kanıtlamaya yetmediğini belirtmiş; ancak eski HUMK dönemindeki yemin delilinin değerlendirilmemesi nedeniyle ret hükmünü bozmuştur. Sonuç doğrudan müteahhit alacağının kabulü değildir.

Kararın bugünkü dosya için değeri, faturayı temel ilişkinin yerine koymama uyarısıdır. Eski usulde “yasal her türlü delil” ifadesine bağlanan yemin değerlendirmesi, bugünkü HMK’da aynı cümlenin her durumda yeterli olduğu sonucuna çevrilmemelidir. Dilekçenin delil içeriği, senetle ispat koşulları ve eldeki yazışmalar güncel kurallarla ayrı değerlendirilir.

Hangi dava veya takip yolu kullanılabilir?

Muaccel para alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız takip veya koşullarına göre alacak davası değerlendirilebilir. Fatura, tek başına mahkeme ilamı değildir. Genel takipte borçlunun ödeme emrine itiraz süresi İİK m.62 uyarınca tebliğden itibaren yedi gündür; bu, faturaya ilişkin sekiz günden farklıdır. İtiraz üzerine hangi yolun kullanılacağı mevcut belgelerin niteliğine göre seçilir.

İtirazın iptali davasında İİK m.67’deki bir yıllık süre, itirazın alacaklıya tebliğinden başlar. Ticari para alacağı veya itirazın iptali davasında TTK m.5/A kapsamı varsa dava öncesi arabuluculuk gerekir. Tarafların tacir olup olmadığı, işin iki tarafın ticari işletmesiyle ilgisi, tüketici işlemi veya başka özel rejim bulunması görev değerlendirmesini değiştirir. Her inşaat faturası doğrudan ticaret mahkemesine götürülmez.

Genel yetkide davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri kuralları; takipte icra yetkisi ve varsa geçerli yetki sözleşmesi ayrıca kontrol edilir. Sadece şirket adresinin faturada yazması, her seçilen yerin yetkili olduğu anlamına gelmez. Kamu ihalesi hakedişleri veya özel kesinti/itiraz düzeni varsa bunlar bu genel yazının dışında ayrıca incelenmelidir.

Sekiz gün, bir yıl ve zamanaşımı aynı değildir

Eser sözleşmesi alacaklarında TBK m.147/6’daki beş yıllık zamanaşımı ve hükümdeki ağır kusur istisnası dikkate alınır; başlangıç m.149 gereğince muacceliyettir. Her hakedişin vadesi aynı olmayabilir. Bu zamanaşımı, fatura içeriğine ilişkin sekiz günlük ispat kuralından ve itirazın iptalinin bir yıllık usul süresinden ayrıdır. Bir yıllık süre kaçırıldığında m.67 genel hükümlere göre alacak davasını saklı tutar; ancak alacağın zamanaşımı ayrıca değerlendirilir.

Müteahhit açısından güçlü dosya, “itiraz edilmedi” cümlesinden fazlasıdır: temel ilişki, yetkili sipariş, yapılan iş, teslim, fatura ulaşması ve ödenmemiş bakiye birlikte gösterilir. Aşağıdaki tam rehber bu kayıtları sıraya koyar; kişisel bilgi almaz, tahsil garantisi veya kişiye özel son gün üretmez. Gerçek sözleşme ve tebligatlar görülmeden kesin takip stratejisi belirlenmez.

Kaynaklar

Genel bilgilendirme; somut belgeler, olay ve usul ayrıca incelenmelidir.

Tüm rehberler · English · Makaleye dön

Faturaya sessizlik: müteahhidin sözleşme ve tahsil hazırlık rehberi

Konuya özgü soruları yanıtlayın, belgelerinizi seçin; hazırlık sonucunuzu ve ofis logolu PDF özetini görün.